Weer tientallen zorginstellingen ingelijfd door private equity: 'Er ontstaan machtsblokken'
In dit artikel:
De Twentse fysiotherapeute Bertine Tieberink verkoopt vorig jaar haar goedlopende, op oncologische zorg gerichte praktijk aan de keten FysioHolland. Wat voor haar een manier bleek om de continuïteit en naam van de praktijk te waarborgen, betekent in werkelijkheid dat haar eenmansbedrijf onderdeel is geworden van een veel groter en internationaal bezit: FysioHolland wordt opgeslokt door TopzorgGroep, eigendom van Capital A, een private-equityspeler met financiers in onder meer Liechtenstein en via AlpInvest verbonden aan Carlyle. Tieberink werkt nog enkele dagen door en gaat daarna met pensioen, maar zij weet niet wat de verandering op lange termijn betekent voor kwaliteit en tarieven van zorg in Boekelo.
Dit persoonlijke voorbeeld staat model voor een bredere trend: steeds meer Nederlandse zorgaanbieders—met name tandartsen, fysiotherapeuten en opticiens—gaan in handen over van investeringsmaatschappijen. Een analyse van FTM op basis van openbare NZa-data laat zien dat vorig jaar ruim tweehonderd zorgorganisaties van eigenaar wisselden, waarvan in minstens 115 gevallen grote private-equityfirma’s betrokken waren. Vijf spelers (onder wie Gilde Healthcare, Nordic Capital, EMK Capital, Capital A en Axcel) namen vorig jaar opvallend veel overnames voor hun rekening, waardoor regionale markten consolideren en er oligopolies dreigen te ontstaan.
Experts waarschuwen dat zulke overnames risico’s met zich meebrengen. Buitenlands onderzoek, vooral uit de VS, koppelt private equity in de zorg aan hogere uitgaven en minder goede zorg: kostenbesparing kan leiden tot minder personeel, jongere of minder gekwalificeerde medewerkers en goedkoper materieel. Investeerders richten zich vaak op sectoren buiten de basisverzekering juist omdat daar minder publieke regie en toezicht is en de geldstroom voorspelbaar is — consumenten betalen direct of via aanvullende verzekeringen.
Toezichthouders en politiek staan in grote mate machteloos. De ACM probeerde eerder een fusie te blokkeren nadat tarieven bij een keten na overnames waren gestegen, maar de rechter oordeelde dat toekomstig prijsverhogingsrisico niet zomaar bewezen kon worden. In de Tweede Kamer werden moties voor een verbod op private equity in de zorg verworpen; ministers vrezen negatieve effecten op toegankelijkheid en continuïteit. Bovendien blijkt het ministerie geen overzicht te hebben van welk deel van de zorg door investeerders wordt beheerd.
Een door VWS besteld EY-rapport (2024) concludeerde dat er geen aantoonbare verschillen zijn tussen door investeerders gesteunde instellingen en andere aanbieders, maar onafhankelijke deskundigen noemen die uitspraak twijfelachtig vanwege gebrek aan transparante en meetbare kwaliteitsgegevens. Onderzoekers en toezichthouders roepen om meer inzicht in eigendomsstructuren en financiële stromen, zodat publieke middelen en patiëntenbelangen beter beschermd kunnen worden.
Politieke voorstellen om private equity te verbieden worden als juridisch onrealistisch gezien; alternatieven zijn volgens experts het verkleinen van winstmarges door tarieven te verlagen of belastingen voor investeerders te verhogen. De waarschuwing is helder: zonder actief beleid blijven steeds meer kleine praktijken opgaan in commerciële ketens, met als gevaar dat uiteindelijk machtige spelers markten domineren die moeilijk terug te draaien zijn.