'We zijn in een endgame aanbeland': met nieuw journalistiek platform wil Eric Smit de macht van big tech beteugelen
In dit artikel:
Eric Smit, bekend van onderzoeksplatform Follow the Money, richtte de activistisch-journalistieke stichting The Firewall op om de macht van grote Amerikaanse techbedrijven in te perken. Volgens Smit vormt die macht een bedreiging voor de democratie — door marktconcentratie, het manipuleren van het publieke debat via algoritmes en door afhankelijkheid van cruciale digitale infrastructuur zoals DigiD. Op een paginagrote advertentie in het FD stond de oproep: “Sta op tegen Big Tech.”
De stichting combineert twee sporen: diepgravende onderzoeksjournalistiek en juridische actie. The Firewall wil onderzoeksresultaten openbaar maken en vervolgens op basis van die bevindingen zelf rechtszaken aanspannen. Het eerste onderwerp waarmee Smit zich vervroegd ging bemoeien was de geplande overname van Solvinity (beheerder van DigiD) door het Amerikaanse Kyndryl; afgelopen dinsdag maakte het kabinet bekend die overname te blokkeren. Voor Smit is digitale autonomie daarmee een kernzaak: democratische instituties mogen niet afhankelijk worden van ongecontroleerde techreuzen.
Tactisch wil The Firewall vooral gebruikmaken van open source intelligence (OSINT) om patronen in desinformatie en platformgedrag bloot te leggen. De organisatie bouwt de komende maanden een redactie op, werkt samen met wetenschappers en techexperts, en publiceert regelmatig — zonder paywall zodat de output vrij toegankelijk blijft. Smit verwacht zelf director te worden en zal terugtreden uit het bestuur om scheiding tussen bestuur en directie te waarborgen.
Belangrijk voor The Firewall is ook een strikte scheiding tussen de journalistieke en juridische tak zodat onderzoeksprioriteiten niet door juridische overwegingen worden bepaald. Juristen moeten zaken aandragen bij het bestuur; alleen dan wordt besloten welke juridische stappen daadwerkelijk worden gezet. Smit benadrukt dat producties feitelijk moeten zijn, navolgbaar en kritisch getest door mensen die tegendenken, zodat activistische doelen niet ten koste gaan van de journalistieke kwaliteit.
De aanleiding voor actie ziet The Firewall deels in falende politieke en toezichthoudende respons. Hoewel Europa met regels als de Digital Services Act, Digital Markets Act en AI Act volgens Smit wereldwijd leidend is op papier, ontbreekt vaak handhaving: toezichthouders zouden te weinig tegenmacht bieden en soms last hebben van ‘corporate capture’. Ook technologische ontwikkelingen — zoals AI die journalistieke content kan samenbrengen zonder door te verwijzen naar originelen — vergroten de urgentie.
Financiering gebeurt via een crowdfunding die op 16 mei van start ging: voor 120 euro per jaar kan men ‘medestander’ worden; het doel is 5.000 medestanders. Daarnaast worden losse donaties en fondsen gezocht; Stichting Democratie en Media ondersteunt al. Als inspiratiebron noemt Smit de onlangs overleden activiste Karin Spaink, wiens inzet voor online burgerrechten doorwerkt in de aanpak en ambitie van The Firewall.