We volgen allemaal die dwingende Schipholpijl van ontwerper Kho Liang Ie

In dit artikel:

Ontwerper Kho Liang Ie (geboren in Nederlands-Indië; in 1949 op 22-jarige leeftijd naar Nederland gekomen) krijgt in het Stedelijk Museum Amsterdam een grote tentoonstelling die zijn veelzijdige bijdrage aan het Nederlandse design herstelt — met als hoogtepunt zijn rol bij de inrichting van Schiphol en het ontwerp van de iconische bewegwijzering die sinds de jaren zestig door miljoenen reizigers gevolgd wordt.

Kho bouwde in de jaren vijftig tot zeventig een reputatie op als meubel- en interieurontwerper met een moderne maar warme esthetiek. Hij studeerde aan het Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs en maakte al vroeg naam: zijn afstudeerproject, de inrichting van een jeugdherberg, werd uitgevoerd. Samenwerkingen met collega’s zoals Wim Crouwel (1956–1959) tonen zijn veelzijdigheid: van affiches tot meubels, waarbij hun stijlen — Crouwel strakker, Kho poëtischer — elkaar aanvulden. Kho werkte ook voor en met fabrikanten als Artifort (waar de nog steeds in productie zijnde bank C683 vandaan komt) en bracht ontwerpers als Geoffrey Harcourt en Pierre Paulin in aanraking met Nederlandse producenten.

In 1963 kreeg Kho de opdracht om de nieuwbouw van Schiphol in te richten (het complex van architect Marius Duintjer). Hij ontwierp alles in samenhang: het kleurenpalet (rustige grijzen en bruintinten om de zenuwachtige reiziger te kalmeren), incheckbalies, modulaire bankjes met geïntegreerde tafels, lamellenplafonds waarin techniek kon worden weggewerkt, telefooncellen, asbakken en zelfs de draadmandjes voor papieren handdoekjes. De bewegwijzering — de gele borden met strakke letters en vooral de kenmerkende zwarte pijl in een witte cirkel — kreeg zijn uiteindelijke vorm in samenwerking met grafisch ontwerper Benno Wissing. Archieftekeningen en getuigenissen in de tentoonstelling laten zien dat Kho de pijl visueel ‘strakgetrokken’ heeft; toch werd het ontwerp vaak alleen aan Wissing toegeschreven, waardoor Kho’s bijdrage in de loop der tijd onderbelicht raakte.

De impact van dat signage-systeem is groot: varianten verschenen wereldwijd en zelfs JFK Airport kopieerde het principe; de eenvoud en doeltreffendheid zijn voorbeelden van wat men als ‘Dutch Design’ waardeert. Kho’s werk ging echter verder dan één symbool. Zijn experimenten met compacte woonmodules (samen met Geoffrey Harcourt), zijn adviserende rol bij Artifort en de blijvende productie van sommige ontwerpen tonen een breed en duurzaam oeuvre.

Kho overleed in 1975 op 47-jarige leeftijd aan blaaskanker, nog voor hij een internationale opdracht voor het Sainsbury Centre bij Norman Foster kon uitvoeren — Foster en de Sainsburys woonden zijn begrafenis bij. De tentoonstelling in het Stedelijk, waarin familieleden en gerestaureerde stukken een prominente plaats krijgen (kleindochter Yuki sprak de audiotour in), poogt hem uit de vergetelheid te halen en plaatst hem terecht bij de groten van het Nederlandse design. De expositie "Kho Liang Ie, Mid-Century Modernist" is te zien tot 18 oktober.