"We voelen ons helemaal niet welkom": zoon (2) van Hanna uit Oekraïne krijgt geen bescherming in België
In dit artikel:
Vier jaar na het begin van de oorlog in Oekraïne krijgt België nog altijd een groot deel van de aanvragen voor tijdelijke bescherming geweigerd: ongeveer 4 op de 10, volgens cijfers van de Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ). Dat leidt tot schrijnende gevallen waarbij gezinsleden verschillend worden behandeld. Hanna uit Dnipro vluchtte vorig jaar met haar twee kinderen naar Antwerpen. Haar negenjarige dochter kreeg onmiddellijk tijdelijke bescherming; haar jongste zoon Artem, geboren in 2023, werd geweigerd omdat hij op 24 februari 2022 nog niet bestond en dus geen bewijs kan voorleggen dat hij in Oekraïne woonde toen de oorlog uitbrak.
De kernregel is dat aanvragers moeten aantonen dat ze in Oekraïne verbleven op het moment dat het conflict begon. Dat treft niet alleen pasgeboren kinderen, maar ook mannen die destijds tijdelijk in het buitenland werkten om hun gezin te onderhouden. Maandelijks komen nog ongeveer 1.000 aanvragen binnen; het percentage weigeringen nam sinds augustus toe. DVZ verklaart dat dit mede komt doordat steeds meer mensen al in een ander Europees land tijdelijke bescherming kregen en volgens de regelgeving niet opnieuw in België kunnen worden toegelaten.
Mensen zonder toegewezen tijdelijke bescherming vallen volgens hulpverleners tussen wal en schip. De hulplijn van Caritas krijgt geregeld telefoontjes van Oekraïners die na een weigering geen recht hebben op onderdak, voedsel of werk en vaak niet weten welke stappen ze kunnen zetten. Pieter Roeyen van Caritas wijst erop dat de EU-regels lidstaten ruimte geven voor soepelere toepassing van criteria om absurde uitkomsten — zoals opgesplitste gezinnen — te vermijden. Caritas stelt dat België die flexibiliteit vroeger wél toepaste en nu strenger is geworden; DVZ stelt dat weigeringen voor kinderen geboren na het begin van de oorlog al langer voorkwamen.
Er bestaat nog een alternatieve route: gezinshereniging. DVZ zegt dat die aanvragen meestal worden goedgekeurd, maar de procedure is complex en kan voorwaarden bevatten zoals bewijs van inkomen. Recent zijn de regels versoepeld voor moeders die enkel gezinshereniging aanvragen voor hun kind, maar die wijziging geldt niet altijd retroactief; in Hannas geval valt ze onder de oude regels, waardoor haar zoon al maanden zonder rechtmatige verblijfsstatus is.
Hanna zegt zich niet welkom te voelen en benadrukt dat terugkeer naar Oekraïne geen optie is omdat de oorlog voortduurt en het gezin al alles verkocht heeft om te kunnen vluchten. Hulporganisaties roepen op tot voortdurende evaluatie van de toepassing van Europese regels en pleiten voor praktische oplossingen zodat vluchtelingen snel een minimum aan bescherming en stabiliteit krijgen, met speciale aandacht voor gezinnen en pasgeborenen.