We moeten stroom gebruiken als het er is: schaatsen op kunstijs in de zomerhitte dus!
In dit artikel:
Naast het Olympisch Stadion in Amsterdam ligt in de zomer een ijsvlakte van 10 x 20 meter — maar alleen wanneer de zon schijnt. Kunstenaar Rosalie Apituley realiseerde deze tijdelijke zomerijsbaan als kunstproject en publieksspektakel: het ijs wordt volledig aangedreven met de bijna 1.400 zonnepanelen op het stadiondak, via een dikke kabel direct gekoppeld aan twee containergrote batterijen en een energiemanagementsysteem dat alleen overschotten inzet. Bij bewolking of regen gaat de baan dicht; Apituley zocht bewust naar het schrille contrast tussen zwemmende voorbijgangers en schaatsende mensen in korte broeken. “Ik speel met het gevoel dat er iets niet klopt,” zegt ze over die botsing.
Praktisch is het project een demonstratie van wat er gebeurt op dagen met veel zonne-energie: zonnestroom die anders het net op zou gaan, wordt lokaal benut om iets onverwachts te doen. Apituley en haar team berekenden dat het stadiondak genoeg opbrengst levert voor de ijsvloer en dat overdag de batterijen kunnen worden gevuld zodat het ijs ook na zonsondergang blijft liggen. Langs de randen van het ijs ontstaan in de felle zon wel smeltplekjes; de machines werken hard en Apituley rekent voor dat de ijsvloer per uur evenveel stroom verbruikt als een gemiddeld huishouden in drie dagen.
De installatie is tegelijk feestelijk en kritisch: strandstoelen, koek-en-zopie en zonne-ijsjes creëren sfeer en trekken publiek, terwijl informatiepanelen en rondleidingen het gesprek over energiegebruik opwekken. Het doel is gedragsbewustzijn: zijn we bereid apparaten aan te zetten als er veel duurzame stroom is, of blijven we vasthouden aan het idee dat energie altijd en overal meteen beschikbaar moet zijn? Als artist in residence bij netbeheerder Alliander leerde Apituley dat het elektriciteitsnet op zonnige middagen soms overvol raakt en dat gebruik tijdens die pieken het net kan ontlasten.
Er zitten echter nuances aan het verhaal. In Amsterdam treedt het netprobleem vooral op aan de afnamekant; hier hoeft het stadionvermogen meestal niet te worden afgeschakeld, en zonnestroom gaat niet per se verloren zoals op sommige Friese weilanden — reden waarom Apituley aanvankelijk een locatie in Friesland overwoog. Olof van der Gaag (Nederlandse Vereniging voor Duurzame Energie) wijst erop dat de stroomprijs al honderden uren per jaar negatief is, waarin het economisch aantrekkelijk is om juist nu te verbruiken: bijvoorbeeld om auto's of thuisbatterijen op te laden.
Apituley werkt al aan volgende projecten, waaronder onderzoek naar dunkelflaute-perioden (wind- en zonarme winterweken). De zomerijsbaan functioneert als prikkel: vieren van duurzaam overvloedige momenten kan leuk zijn, maar roept tegelijk vragen op over keuzes, neveneffecten (zoals extra opwarming door airco’s) en hoe we ons energiesysteem slimmer en minder grondstofintensief kunnen inrichten.