'We moeten dit gouden moment' gebruiken: hoe verlaten communistische monumenten Bulgarije op de filmkaart zetten
In dit artikel:
Filmproducties uit de hele wereld zetten steeds vaker voet in Bulgarije, waar zowel vervallen communistische monumenten als moderne studiofaciliteiten filmmakers aantrekken. Stojan Galabov van Film Fixers Balkans in Sofia organiseert locaties en logistiek voor buitenlandse crews; hij ziet vooral interesse voor lege ruimtes, verlaten gebouwen en ongerepte natuur — inclusief het iconische, UFO‑vormige betonnen monument op de Boezloedzjaberg.
De aantrekkingskracht van Bulgarije is praktisch van aard: bergen, zee en bossen liggen dicht bijeen, Sofia is eenvoudig om te vormen tot andere Europese steden, de bevolkingsdichtheid is laag (handig voor opnames zonder voorbijgangers) en de productiekosten zijn relatief laag. Recent voegde de overheid daar nog belastingteruggave aan toe voor geselecteerde films, wat de toestroom versterkt. Regisseur/producent Trajan Velev en zijn team zagen in het afgelopen decennium een snelle groei van buitenlandse opdrachten, waaronder realityshows en series uit Nederland.
Een belangrijk knooppunt is studio Noe Bojana aan de rand van Sofia — een omvangrijk complex uit de jaren zestig dat in 2007 geprivatiseerd werd. Studiomanager Elena Petkova toont zowel oude decors (van Romeinse kolossia tot een begin‑20e‑eeuws Brits straatbeeld waar Netflix momenteel werkt) als technische troeven: een zes meter diepe, geheel zwarte watertank met een tien ton kraan, ontworpen zodat scènes met auto’s en mensen veilig en filmisch gefilmd kunnen worden. Over die tank zegt Petkova: "Hij is zwart, zodat je in het water de oneindigheid kunt voelen." Grote Hollywoodtitels als The Expendables, Rambo en The Hitman's Bodyguard zijn hier opgenomen; dit jaar draaide de studio naar schatting vijf grotere films, vier kleinere en ruim tweehonderd reclames.
De buitenlandse producties leveren ook lokaal banen op: vaak is de crew‑samenstelling ongeveer fifty‑fifty tussen ingevoerde specialisten en lokale medewerkers. Galabov noemt voorbeelden van Nederlandse programma’s waaraan hij meewerkte, zoals Strijders en Verraders, en merkt dat buitenlandse opdrachten de binnenlandse filmsector stimuleren doordat mensen vertrouwen krijgen om zelf projecten te starten. Hij benadrukt bovendien een werksfeer die hij als ontspannen maar alert omschrijft: "Waarom zou je vanaf het begin stressen? Het product wordt misschien 1 procent beter."
Culturele spin‑offs zijn al elders zichtbaar: Dubrovnik groeide door Game of Thrones uit tot toeristische trekpleister, en Mamma Mia maakte het eiland Vis bekend. Mira Staleva van het Sofia Filmfestival roept op het momentum te benutten: Bulgarije is in de internationale filmwereld zichtbaar en kan daarmee toerisme en jonge creatieven aantrekken — een welkom perspectief in een land dat kampt met bevolkingskrimp. De filmindustrie biedt dus niet alleen decors en techniek, maar ook economische en culturele kansen voor Bulgarije.