Waterstand duinen eerder in beeld
In dit artikel:
Dit voorjaar is de grondwaterstand in het duingebied van PWN (tussen Zandvoort en Bergen) opvallend laag, terwijl de recente jaren veel wisselvalligheid lieten zien: periodes met extreem nat weer en ook droge jaren. Ecohydroloog Chris Leerlooijer van PWN legt uit dat dit vooral samenhangt met klimaatverandering: hogere temperaturen leiden tot meer verdamping en een langer groeiseizoen, waardoor de zoetwaterlaag onder de duinen (de zoetwaterbel) kan krimpen en minder bodemvocht beschikbaar is voor planten en bomen. Bovendien kwam de lente dit jaar vroeg op gang: de eerste dag boven 15 °C viel al op 25 februari, veel vroeger dan in de jaren ’80.
De zoetwaterbel is een natuurlijk reservoir van regenwater dat in het poreuze duinzand boven het zoute grondwater blijft drijven. In het werkgebied van PWN is die bel gemiddeld ongeveer 4 km breed en circa 100 m dik. De laag is cruciaal voor landbouw, natuurmanagement en als noodvoorraad voor drinkwater. Door toenemende zeespiegel en zwaardere weerspatronen is het belangrijker geworden om de bewegingen van deze bel goed te volgen: hoeveel krimpt hij bij droogte, hoe reageert hij op hevige neerslag en wat gebeurt er bij toenemende zeedruk?
Om sneller en beter op veranderingen te kunnen anticiperen heeft PWN dit voorjaar zes meetpunten in het duingebied ingericht die dagelijks real-time gegevens naar de organisatie sturen. Continu meten gebeurde al, maar de gegevens waren eerder niet direct beschikbaar. Door actuele grondwaterstanden te koppelen aan KNMI-verwachtingen wil PWN sneller ingrijpen en de omgeving tijdig informeren; dat moet helpen bij zowel natuurbeheer als risicocommunicatie na extreme gebeurtenissen zoals wateroverlast.
Leerlooijer onderzoekt ook de ecologische gevolgen: natte periodes bevoordelen soms snelgroeiende soorten (zoals zeegroene zegge die in 2023–2024 sterk profiteerde) en onderdrukken zeldzamere duinplanten (zoals parnassia en moeraswespenorchis die in 2025 minder opdoken). Real-time data moeten helpen bij beheerkeuzes om de veerkracht van de duinnatuur te behouden in een steeds extremer klimaat.
Achtergrond: zoetwaterlenzen in kustduinen zijn wereldwijd gevoelig voor hogere temperaturen, intensere neerslag en zeespiegelstijging, wat het monitoren en adaptief beheer essentieel maakt voor drinkwatervoorziening en biodiversiteit.