Wat zonder consequenties blijft voor witte wetenschappers, kan anderen fataal worden

In dit artikel:

De column gebruikt het overlijden van socioloog Jason Arday als uitgangspunt voor een bredere analyse van ongelijkheid binnen de wetenschap. Volgens de auteur is plagiaat en ander wetenschappelijk wangedrag wijdverbreid: de hoge publicatiedruk draagt eraan bij en jaarlijks worden wereldwijd naar schatting 10.000 tot 14.000 artikelen ingetrokken. Ruim een tiende daarvan houdt verband met plagiaat.

De auteur wijst erop dat academische misstappen niet voor iedereen dezelfde gevolgen hebben. Een Tilburgse hoogleraar die betrokken was bij een frauduleus promotiesysteem kon volgens de column aanblijven als decaan, terwijl een Duitse minister na plagiaat haar doctorstitel behield en later voorzitter van de Europese Commissie werd. Ook een voormalige PVV-staatssecretaris die plagiaat pleegde in een scriptie verloor aanvankelijk haar bul, maar kreeg een nieuwe kans en werd Kamerlid.

Arday deed onderzoek naar racisme en ongelijkheid in het hoger onderwijs. Hij beschreef hoe institutionele structuren academici van kleur benadelen en stelde dat zij vaak meer moeten bewijzen, terwijl zij ook meer te verliezen hebben. Zijn eigen cv en proefschrift kwamen onder vuur te liggen. De auteur benadrukt echter dat het niet alleen om die onvolkomenheden gaat, maar vooral om de vraag waarom ze bij Arday uitmondden in internationale media-aandacht en het einde van zijn hoogleraarschap.

Met verwijzing naar socioloog Norbert Elias verklaart de auteur dit verschil uit machtsverhoudingen. Negatieve incidenten blijven volgens die redenering sterker aan buitenstaanders of minder machtige groepen kleven, terwijl leden van gevestigde groepen vaker worden beoordeeld op hun beste eigenschappen. Daardoor kunnen vergelijkbare misstappen uiteenlopende gevolgen krijgen.

De wetenschap heeft volgens de column wel mechanismen om fraude te signaleren, maar zuivert zichzelf niet automatisch van maatschappelijke patronen van racisme en discriminatie. Universiteiten weerspiegelen die machtsstructuren eerder dan dat zij erboven staan. De tekst eindigt met een passage die aan Arday wordt toegeschreven en waarin hij oproept de eigen stem te gebruiken tegen institutioneel racisme.