Wat willen de VS en Israël eigenlijk bereiken in Iran? De einddoelen op een rij
In dit artikel:
De Verenigde Staten en Israël houden vast aan één niet-onderhandelbaar uitgangspunt: Iran mag niet over een kernwapen beschikken. Dat doel staat centraal in de recente escalatie waarbij Israël direct op Iran reageerde en de VS zich nadrukkelijk als partner presenteert. Israëlisch leiderschap beschouwt het huidige Iraanse regime als een existentiële bedreiging; veel Israëli’s steunen de koers, mede gevoed door de nasleep van de aanslagen van 7 oktober 2023 en de hoge tol aan doden en gegijzelden.
De doelstellingen verschillen echter van nuance. Israël zoekt niet alleen het uitplaatsen van Iraanse nucleaire capaciteiten, maar ziet de omverwerping van het ayatollah-regime als een strategische kans en politieke overwinning voor premier Netanyahu. De Amerikaanse president positioneert zich deels als pleitbezorger van verandering voor het Iraanse volk, maar concrete stappen richting regime change zijn niet helder gemaakt; defensieofficials noemen wel het vernietigen van Iraanse raket- en marinecapaciteiten.
De oorlog spitst zich verder toe op de bredere “as van verzet”: Hezbollah in Libanon, Hamas en de Houthi’s. Israël wil Hezbollah ontwapenen en rekent erop door harde militaire actie zowel Iran als zijn Libanese bondgenoot te treffen. Die uitbreiding maakt van een bilateraal Israël-Iran-conflict een regionaal steekspel met meerdere niet-statelijke actoren, hetgeen volgens diplomaten vrede in de regio compliceren.
Economische en geopolitieke motieven spelen ook mee. Een aanval op Iran treft China economisch: Beijing is grootste afnemer van Iranse olie en heeft aanzienlijke investeringen in Iraanse energieprojecten. Het verstoren van oliehandel en scheepvaart (onder meer in de Straat van Hormuz) verhoogt wereldwijde prijzen en schaadt Chinese belangen, wat goed uitkomt voor Amerikaanse strategie om China’s wereldwijde invloed te remmen. Tegelijk toont Washington met militaire operaties zijn capaciteiten in de grote machtspoliek.
Daarnaast heeft de confrontatie implicaties voor Rusland. Iran en Rusland werken samen op militair gebied — onder meer op het vlak van drones — en Amerikaanse druk op Iran draagt bij aan de verdere isolatie van Moskou, zeker nu wapen- en technologie-uitwisseling tussen beide landen gevolgen heeft voor conflicten zoals in Oekraïne.
Risico’s blijven significant: de VS loopt het gevaar verstrikt te raken in een langdurig, kostbaar conflict vergelijkbaar met eerdere oorlogen in Irak en Afghanistan. De situatie is dus niet uitsluitend een kwestie van non-proliferatie; het gaat ook om regionale machtsevenwicht, economische drukpunten en grote machtsrivaliteit tussen VS, China en Rusland.