Wat veroorzaakte de dodelijke overstroming in Nepal en Tibet? 'Klimaatverandering schiep hiervoor de voorwaarden'

In dit artikel:

Een voorlopige analyse van wetenschappers wijst erop dat een enorme gletsjer aan de noordzijde van de Himalaya is afgebroken en in korte tijd zo’n 1.200 meter naar beneden is gestort. Het ijsblok was ongeveer 1,5 kilometer breed en circa een kilometer lang. De val was zo krachtig dat seismometers een aardbeving registreerden.

Volgens Walter Immerzeel van de Universiteit Utrecht bereikten ijs, water, rotsen en sediment na een traject van ongeveer tien kilometer de rivier op de grens van China en Nepal. Daar ontstond een verwoestende vloedgolf, die tientallen meters hoog kon worden en in de smalle vallei mensen, voertuigen en infrastructuur meesleurde. De precieze herkomst van al het water is nog niet vastgesteld. Mogelijk smolt een deel van de gletsjer door de inslag direct, terwijl ook rivierwater werd voortgestuwd. Een eerder gevormd gletsjermeer of een tijdelijke blokkade van de rivier kan de hoeveelheid water hebben vergroot. Dat de waterstand nabij Nepal een dag eerder sterk was gedaald, kan op zo’n opstopping wijzen.

De ramp vond plaats in een zeer afgelegen gebied op ongeveer 7.000 meter hoogte. Daardoor was er nauwelijks gelegenheid om de breuk zelf te signaleren of bewoners vooraf te evacueren. In Zwitserland kon vorig jaar bij een vergelijkbare gletsjerlawine wel tijdig worden gewaarschuwd, mede dankzij betere systemen en de kleinere schaal van het gevaar.

Klimaatverandering heeft volgens Immerzeel de omstandigheden voor dit soort gebeurtenissen verslechterd. Door hogere temperaturen verdwijnen permafrost en gletsjerijs, waardoor berghellingen instabieler worden. Een directe oorzaak-gevolgrelatie tussen de opwarming en deze specifieke breuk is echter nog niet bewezen. In Nepal is in drie decennia bijna een derde van het gletsjerijs verdwenen.

Immerzeel verwacht dat vergelijkbare gevaren vaker kunnen voorkomen, al hangt de omvang van een ramp af van de lokale omstandigheden. In dit geval kwamen meerdere factoren samen: de gletsjer lag boven een dal dat naar Nepal afwaterde, waar dorpen en waterkrachtcentrales in een nauwe vallei staan. De Himalaya is bovendien extra gevoelig door de warme, natte moessonperiode. De duizenden gletsjers in het gebied zijn niet met technische maatregelen te beschermen. Wel kunnen overheden risico’s beperken door geen nieuwe dorpen of kostbare energiecentrales in kwetsbare valleien te bouwen. Drie bestaande centrales en vijf projecten in aanbouw werden door de overstroming verwoest.