Wat veroorzaakte de dodelijke overstroming in Nepal en Tibet? 'Klimaatverandering schepte hiervoor de voorwaarden'

In dit artikel:

Een voorlopige analyse van satellietbeelden, seismische metingen en rivierdata wijst erop dat een enorme gletsjer aan de noordzijde van de Himalaya de overstromingsramp bij de grens van Tibet en Nepal veroorzaakte. Een ijsmassa van ongeveer 1,5 kilometer breed en een kilometer lang brak doormidden en stortte 1.200 meter omlaag. De val was zo krachtig dat seismometers een aardbeving registreerden.

Tijdens de afdaling nam het ijs grote hoeveelheden water, rotsen en sediment mee. Ongeveer tien kilometer verderop bereikte de massa een grensrivier, waarna een zware puinstroom de vallei van Nepal binnendrong. Beelden tonen tientallen meters hoge golven die mensen en voertuigen meesleurden. Wetenschappers onderzoeken nog hoeveel water rechtstreeks uit de gletsjer kwam. Door de inslag kan sneeuw en ijs direct zijn gesmolten, terwijl de massa ook rivierwater opstuwde. Mogelijk werd onderweg bovendien een gletsjermeer geraakt of was de rivier eerder geblokkeerd door een aardverschuiving. Een daling van het waterpeil met circa 40 centimeter, 24 uur voor de ramp, kan op zo’n opstopping wijzen.

Volgens glacioloog Walter Immerzeel heeft klimaatverandering de omstandigheden voor dit soort gebeurtenissen ongunstiger gemaakt. Door hogere temperaturen smelten gletsjers en permafrost, waardoor berghellingen instabieler worden. Dat de specifieke breuk rechtstreeks door klimaatverandering is veroorzaakt, staat echter niet vast. De combinatie van factoren maakte deze ramp uitzonderlijk groot: de gletsjer lag boven een dal dat uitkomt in een smalle, dichtbewoonde Nepalese vallei met meerdere waterkrachtcentrales.

Vergelijkbare incidenten kunnen volgens Immerzeel vaker voorkomen, vooral in de Himalaya. Het gebied kent van juni tot en met september veel regen en relatief hoge temperaturen, terwijl er over een lengte van ongeveer 1.500 kilometer veel kwetsbare gletsjersystemen liggen. Voorspellen blijft moeilijk, zeker op afgelegen hoogtes rond 7.000 meter. In Zwitserland kon een vergelijkbare gletsjerlawine vorig jaar worden opgevangen met evacuaties en betere waarschuwingssystemen, maar de omstandigheden daar waren overzichtelijker.

Technische bescherming van alle gletsjers of valleien is volgens de onderzoeker niet haalbaar. Wel kunnen overheden risico’s beperken door geen nieuwe dorpen of kostbare energiecentrales te bouwen op kwetsbare locaties. In de getroffen rivier waren drie centrales verwoest en vijf andere in aanbouw; samen waren zij belangrijk voor de Nepalese stroomvoorziening.