Wat staat op het spel in zaak van Musk tegen Altman over ChatGPT-maker OpenAI?
In dit artikel:
Begin deze week stonden twee opblaasbare bokszakken met de gezichten van Elon Musk en Sam Altman buiten een rechtbank in Californië, een visueel teken van de ruzie die nu juridisch wordt uitgevochten. Musk — bekend van Tesla, SpaceX, het social mediaplatform X en het AI-bedrijf xAI — sleept Altman en diens bedrijf OpenAI voor de rechter. Altman is het gezicht van OpenAI, maker van ChatGPT. De zaak draait om de vraag of Musk in de beginjaren van OpenAI is misleid over het doel van zijn donaties.
Wat er speelde: Musk en Altman hielpen in 2015 mee aan de oprichting van OpenAI, aanvankelijk gepresenteerd als een non-profit onderzoeksorganisatie die AI zou ontwikkelen ten bate van de hele mensheid. Musk deed aanzienlijke bijdragen — naar schatting zo’n 38 miljoen euro tot september 2020 — waarmee OpenAI personeel, huisvesting en rekenkracht betaalde. Volgens Musk was die steun bedoeld voor een organisatie zonder commerciële winstoogmerk. Later, zo stelt hij, hebben Altman en OpenAI die belofte verbroken door in 2018 een commercieel bedrijfsonderdeel op te richten waarin externe investeerders konden participeren.
OpenAI-bestuursversie en tegenargumenten: OpenAI verdedigt zich door te zeggen dat er geen bindende afspraken lagen over Musks donaties en dat Musk zelf betrokken was bij de gesprekken over de nieuwe commerciële structuur. OpenAI stelt verder dat Musk probeerde invloed te krijgen op dat nieuwe bedrijfsonderdeel en na afwijzing zelfs pogingen deed om OpenAI bij Tesla in te lijven; daarop volgde Musks vertrek uit het bestuur in februari 2018. Een halfjaar later ontstond het winstgerichte bedrijfsonderdeel. In de jaren daarna haalde OpenAI miljarden van onder meer Microsoft op (ongeveer 3 miljard dollar), waarna ChatGPT eind 2022 voor brede publieke bekendheid zorgde.
Motieven en belangenconflict: De rechtszaak toont niet alleen een persoonlijke breuk, maar heeft sterke zakelijke kanten. Musk, die inmiddels zijn eigen AI-onderneming xAI heeft en Grok als concurrent heeft, zou volgens OpenAI uit eigen belang handelen. Musk wil via de rechter bereikt zien dat de omvorming naar een commerciële organisatie wordt teruggedraaid en dat alle vermeend onrechtmatig verkregen winsten terugvloeien naar het non-profitlichaam. Hij claimt niet een concreet bedrag in de vordering, maar eerdere schattingen van onrechtmatig verkregen winst lopen van circa 78 miljard tot 134 miljard dollar.
Breder debat: De protesten bij de rechtbank reflecteren ook de bredere maatschappelijke discussie over wie profiteert van AI — de mensheid of een klein korps superrijken in de technologiesector — en trekken kritiek op zowel de bestuurscultuur als op AI zelf. De zaak zal weken duren voordat de rechter een oordeel geeft; daarna volgt mogelijk nog een fase over welke herstelmaatregelen passend zijn.