Wat staat er in de deal tussen de VS, Denemarken en Groenland?

In dit artikel:

De Verenigde Staten, Denemarken en Groenland hebben dinsdag tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York een akkoord over de veiligheid en militaire aanwezigheid op Groenland ondertekend. De deal moet nog worden goedgekeurd door de parlementen van Denemarken en Groenland.

President Donald Trump erkent daarin de Deense soevereiniteit en het recht van Groenlanders om zelf over hun toekomst te beslissen. Daarmee wijkt zijn toon sterk af van begin dit jaar, toen hij dreigde Groenland desnoods met geweld in te lijven. De Deense premier Mette Frederiksen en de Groenlandse premier Jens-Frederik Nielsen reageerden positief en benadrukten de blijvende samenwerking met de VS.

Het akkoord vult een overeenkomst uit 1951 aan, zonder die te vervangen. De kern ervan is een forse uitbreiding van de Amerikaanse militaire toegang tot het eiland. De VS mogen twee grote bases bouwen: één in Narsarsuaq in Zuid-Groenland, waar eerder al een Amerikaanse basis stond, en één in Mestersvig aan de oostkust. Ook mag de bestaande Amerikaanse Pituffik Space Base in het noordwesten worden uitgebreid. Daarnaast kunnen onbemande militaire installaties worden aangelegd, al houden Denemarken en Groenland zeggenschap over de locatie en de bouw van bijvoorbeeld antidronebases.

De drie partijen beloven het internationale recht, de Deense territoriale integriteit, NAVO-verplichtingen en de rechten van de Groenlandse bevolking te respecteren. Niet-NAVO-landen mogen geen militaire basis op Groenland openen. Ook moeten China en Rusland worden geweerd uit strategische infrastructuur en grondstoffenprojecten. Die dreiging lijkt volgens NAVO-diplomaten echter minder groot dan Trump eerder beweerde: er is geen duidelijke Chinese activiteit rond Groenland en Rusland heeft zijn beperkte aanwezigheid in het Hoge Noorden niet aanzienlijk uitgebreid.

Denemarken en Groenland behouden formeel hun soevereiniteit, terwijl de VS grote militaire en strategische voordelen behalen. Daarom kan Washington de overeenkomst als overwinning presenteren, hoewel Trump zijn oorspronkelijke doel – inlijving van Groenland – niet bereikt. Oud-diplomaat Daniel Fried noemt de eerdere dreigementen schadelijk en zinloos. Tegelijk blijft onzeker hoe duurzaam de deal is, omdat Trump zich eerder uit overeenkomsten heeft teruggetrokken wanneer hij elders een betere deal dacht te kunnen sluiten.