Wat nou korting? Accijns op benzine nu al hoger dan voor de energiecrisis
In dit artikel:
Per 1 januari zijn de accijnzen op benzine verhoogd met 5,6 cent per liter; dat brengt het accijnsbedrag op 84,5 cent per liter. Hoewel de korting die de overheid tijdens de energiecrisis invoerde nog niet volledig is ingetrokken, ligt de huidige accijns al 2,1 cent hoger dan begin 2022. Zonder de noodkorting zouden de accijnzen nu zelfs ongeveer 15,5 cent hoger uitvallen.
Achtergrond: na de Russische inval in Oekraïne stegen olie- en energieprijzen sterk. Om de pompprijzen in 2022 te temperen verlaagde de regering in april toen de benzineaccijns tijdelijk met 17,3 cent, naar 65,1 cent per liter. Nederland indexeert accijnzen automatisch aan inflatie — verhogingen die over de afgelopen 2,5 jaar moesten plaatsvinden zijn toen niet doorgevoerd en zijn als het ware "opgenomen" in die regeling. In juli 2023 werd een deel van de korting teruggedraaid (plus 13,8 cent), en de extra verhoging op 1 januari levert de staatskas dit jaar naar verwachting nog eens circa 448 miljoen euro op. Voor diesel en lpg werden tegelijk kleinere accijnsverhogingen doorgevoerd (respectievelijk +3,5 en +1,5 cent).
De btw vergroot de impact van accijnsbewegingen op de uiteindelijke pompprijs: een stijging van de accijns leidt daardoor tot een nog grotere prijsverhoging voor consumenten. Toen de korting in 2022 werd ingevoerd, daalde de benzineprijs destijds met ruim 20 cent per liter; omgekeerd zorgden eerdere terugdraaingen voor prijsstijgingen van rond de 17 cent per liter.
De maatregel stuit op maatschappelijke weerstand: wegenbelasting en brandstof zijn al duur, en beleidsmakers houden rekening met grensoverschrijdend tanken. Doordat Nederlandse prijzen door de recente accijnsverhoging verder oplopen, is het verschil met België gestegen van gemiddeld 36 naar 47 cent per liter. Onderzoek wijst uit dat inmiddels zo'n 13 procent van alle tankbeurten in het buitenland plaatsvindt, wat vooral tankstations in grensregio's harder raakt. Tegelijk daalde het totale brandstofverbruik afgelopen jaar met ongeveer 6 procent — deels door meer grensverkeer, deels door een groeiend aandeel elektrische auto's.
Vanuit staatsfinancieel perspectief blijft de hogere accijns winstgevend: zelfs rekening houdend met opbrengstverlies door grensoverschrijdend tanken, levert de verhoging netto honderden miljoenen extra op. Voor ondernemers in de grensgebieden en voor consumenten blijft het spanningsveld tussen begrotingsopbrengsten, betaalbaarheid en concurrentie met buurlanden een politiek gevoelig onderwerp.