Wat mogen we verwachten van de State of The Union van Ursula von der Leyen?

In dit artikel:

Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen spreekt morgen om 9 uur in het Europees Parlement in Straatsburg haar jaarlijkse State of the Union uit. Ze blikt terug op het voorbije politieke jaar en kondigt nieuwe plannen aan. De toespraak wordt voorbereid door een klein team en blijft tot het laatste moment grotendeels geheim. Zoals sinds 2019 eindigt ze vermoedelijk met de woorden “Long live Europe”.

Von der Leyen krijgt te maken met een onrustige Europese context. De oorlog in Oekraïne escaleert, energieprijzen staan onder druk en Europese centrumpartijen vrezen voor verdere electorale winst van radicaal-rechts, onder meer na de overwinning van de AfD in Saksen-Anhalt. De Commissievoorzitter kan daarom proberen een optimistische, positieve boodschap te brengen, terwijl ze tegelijk lessen moet trekken uit de opmars van populistische partijen.

Een belangrijk nieuw thema wordt de bescherming van kinderen tegen sociale media en onlineplatforms. Von der Leyen zal naar verwachting de hoofdlijnen aankondigen van de zogenoemde Kids Act, een Europees wetsvoorstel dat in alle lidstaten dezelfde regels moet invoeren. Ook de risico’s van artificiële intelligentie komen waarschijnlijk aan bod.

Migratie krijgt eveneens een prominente plaats. De plotse komst van ongeveer 70.000 migranten naar Ceuta veroorzaakte een politieke crisis en leidde tot spanningen tussen lidstaten. Tegelijk daalde het aantal illegale binnenkomsten in de eerste acht maanden van het jaar, los van de crisis in Ceuta, met ruim 30 procent. Volgens Euractiv wil von der Leyen toch meer middelen en personeel voor Frontex aankondigen.

De uitzonderlijke hitte, droogte en bosbranden van deze zomer zullen de discussie over klimaatbeleid voeden. De Groenen hopen dat de Commissievoorzitter de Green Deal verdedigt, maar strengere klimaatregels lijken niet waarschijnlijk. Wel kan ze pleiten voor maatregelen om Europa beter aan te passen aan de gevolgen van klimaatverandering. De grootste prioriteit wordt volgens de Europese Volkspartij de concurrentiekracht van de Europese economie. Veel nieuwe voorstellen worden niet verwacht; vooral de uitvoering van eerder aangekondigde industriële maatregelen staat centraal.

Ook de economische relatie met China is belangrijk. De massale Chinese export bedreigt Europese bedrijven en gesprekken met Beijing lijken weinig op te leveren. Daardoor rijst de vraag of de EU hogere invoertarieven zal overwegen. Daarnaast wordt uitgekeken naar een mogelijk nieuw voorstel voor steun aan Oekraïne. Von der Leyen pleitte eerder voor het gebruik van bevroren Russische tegoeden, onder meer bij Euroclear, maar dat plan werd politiek geblokkeerd. Verschillende lidstaten willen de discussie opnieuw openen, terwijl de toegezegde Europese lening van 90 miljard euro mogelijk niet volstaat.

De speciale gast van de State of the Union is de Canadese premier Mark Carney. Zijn aanwezigheid onderstreept de wens om de samenwerking tussen de EU en Canada te verdiepen, onder meer als tegengewicht voor de Verenigde Staten en China. Carney verzet zich in een handelsoorlog tegen president Donald Trump en pleit voor nauwere samenwerking tussen middelgrote machten. Hij spreekt donderdag zelf het Europees Parlement toe; von der Leyen heeft haar agenda aangepast om daarbij aanwezig te blijven.