Wat is het WEF? Vier vragen en antwoorden over de organisator van de 'elite-bijeenkomst'
In dit artikel:
Het World Economic Forum (WEF) ontstond in 1971 toen de Duitse ingenieur en econoom Klaus Schwab het European Management Forum oprichtte; in 1987 kreeg het de huidige naam. De in Genève gevestigde stichting profileert zich als platform om publieke en private leiders samen te brengen en zo te werken aan mondiale, regionale en sectorale agenda’s. Met meer dan 800 medewerkers verspreid over kantoren in Genève, New York, Peking en Tokio organiseert het WEF onder meer het vijfdaagse jaarlijkse overleg in Davos — waar ongeveer 3.000 deelnemers uit circa 130 landen samenkomen — naast diverse andere bijeenkomsten wereldwijd. Thema’s zijn onder meer technologie, geopolitiek, economische groei, klimaat en sociale vraagstukken; ook veel Nederlanders nemen deel.
Tegelijkertijd is er stevige kritiek. De beslotenheid van veel gesprekken — veel overleg vindt informeel of achter gesloten deuren plaats en journalisten hebben niet overal toegang — wekt wantrouwen: een kleine, goed verbonden elite lijkt in luxe-omstandigheden te praten over de wereldagenda zonder volledige transparantie. Het lidmaatschapssysteem versterkt die indruk: grote bedrijven zoals Microsoft, ING en Unilever zijn strategic partners en krijgen speciale toegang, terwijl politici vaak zonder kosten kunnen deelnemen; dat roept vragen op over invloed en gelijkheid van toegang. Daarnaast wordt hypocrisie aangekaart, bijvoorbeeld wanneer over klimaat wordt gesproken terwijl talloze privéjets naar Zwitserland vliegen. Dit jaar leidde de komst van president Donald Trump tot extra ophef, mede door zijn geopolitieke uitspraken; in Zürich leidden protesten tot ongeregeldheden.
Voorstanders wijzen op het praktische nut van het WEF: korte, directe ontmoeting tussen wereldleiders en bedrijfschefs kan efficiënt zijn om ideeën en netwerken te vormen. Hoogleraar Henk Volberda noemde het eerder een effectief netwerk van topfiguren, en maatschappelijke organisaties mogen ook aanhaken om tegengeluiden te bieden.
De beslotenheid gaf bovendien voedingsbodem aan complottheorieën, versterkt door Schwabs boek The Great Reset, dat door sommigen werd geïnterpreteerd als een plan om democratieën en burgers te onderwerpen aan een elite. Dergelijke claims — variërend van vermeende controle door grote bedrijven tot bizarre beweringen als gedwongen insectenconsumptie — ontbreken echter bewijs. Tegelijkertijd is Schwab zelf onderwerp geworden van concrete beschuldigingen over ongepast gedrag en het mogelijk privé-gebruik van WEF-middelen, zoals een onderzoek van The Wall Street Journal vorig jaar meldde. Schwab ontkende de aantijgingen en liet weten juridische stappen te overwegen; hij trad in april vorig jaar terug als voorzitter van de raad van toezicht en vervult dit jaar geen officiële rol bij het WEF.
Formeel heeft het WEF geen besluitvormende macht: het is een stichting zonder bevoegdheid om wetten, sancties of financiële maatregelen op te leggen. Desondanks oefent het invloed uit via ideeënvorming en netwerken; wat in Davos wordt besproken kan agendas en beleid van deelnemende leiders en bedrijven indirect richting geven.