Wat is er in Rusland van de oorlog te zien? Deze Russische fotograaf toont het leven buiten Moskou: 'Daar verdwijnt de etalage van Poetins welvaart'

In dit artikel:

Een reis van Moskou naar de Oeral en terug laat zien hoe verschillend Russen de gevolgen van de oorlog in Oekraïne ervaren. In het centrum van Moskou oogt het leven nog altijd welvarend en normaal: cafés zitten vol, winkelcentra zijn verlicht en de wegen staan vol relatief nieuwe, vaak Chinese auto’s. Toch dringt de oorlog ook daar door. Na Oekraïense droneaanvallen op de hoofdstad zijn sommige inwoners bang voor nieuwe aanvallen, vooral wanneer zij ’s nachts motorgeluiden horen die op drones lijken.

Buiten Moskou verdwijnt de zorgvuldig opgepoetste façade snel. Langs de weg liggen verlaten dorpen en vervallen houten huizen. Oudere bewoners proberen bosbessen, paddenstoelen en aardappelen te verkopen, terwijl militaire propaganda mensen aanspoort een contract bij het leger te tekenen. Ook de benzinevoorziening verslechtert. In Moskou en later langs de route wordt brandstof bij staatsgelieerde maatschappijen gerantsoeneerd. Automobilisten moeten soms lang wachten op een beperkte hoeveelheid, terwijl particuliere tankstations veel hogere prijzen vragen. Op de terugweg nemen de tekorten en wachtrijen verder toe; ambtenaren en staatsbedrijven krijgen soms voorrang, wat tot ruzies leidt.

Een automobilist met een sticker over generaal Koetoezov – volgens de tekst moet Moskou worden opgeofferd om Rusland te redden – zegt desgevraagd dat hij voor president Vladimir Poetin is. De historische uitspraak is nooit door Koetoezov gedaan, maar de anekdote laat zien hoe oude nationale mythes worden verbonden met hedendaagse politieke loyaliteit.

In de industriële Oeral wordt ook een andere, langdurige crisis zichtbaar: de milieuschade en instabiliteit van de zware industrie. Rond Berezniki staan grote chemische fabrieken en mijnen. De stad is gebouwd boven zout- en kaliummijnen, waardoor de bodem verzakt. In 2010 verdween bij het station, boven een ondergelopen mijn, een goederentrein met locomotief en wagons in een enorm gat. Het treinverkeer werd daarna beëindigd, maar bewoners voelen zich nog altijd aan hun lot overgelaten. Ingenieur en docent Julia zegt dat de overheid vooral waarschuwingsborden en hekken heeft geplaatst, terwijl de televisie blijft spreken over stabiliteit en welvaart. Een aan minister Sergej Sjojgoe toegeschreven uitspraak dat nationale rouw goedkoper zou zijn dan de herhuisvesting van de hele stad geldt er als een lokale legende, juist omdat zij het gevoel van verwaarlozing uitdrukt.

Ook de zogenoemde Witte Zee bij Berezniki blijkt geen natuurgebied, maar een bezinkbassin van een sodafabriek. De witte afvalvlakte beslaat ongeveer 203 hectare. Bewoners vrezen bovendien dat een raket of droneaanval op de nabijgelegen kunstmest- en ammoniakfabriek Azotka een ramp voor de hele stad zou veroorzaken. In deze omgeving bestaat gevaar niet alleen uit plotselinge militaire aanvallen, maar ook uit vervuiling, verzakkingen en industriële risico’s die onderdeel zijn geworden van het dagelijks leven.

In Koesjva, in de regio Sverdlovsk, ziet de verwoesting er tijdelijk uit als een oorlogsgebied, maar de oorzaak is een tornado. De storm trok in ongeveer tien minuten door een smalle strook van de stad en rukte daken, bomen, elektriciteitskabels en schuttingen weg. Daarna liep het gebied onder doordat de rivier door puin en omgevallen bomen werd geblokkeerd. De autoriteiten beloofden noodhulp van 15.000 tot 150.000 roebel, afhankelijk van de schade. Bewoners zeggen echter dat sommigen veel minder kregen dan toegezegd. Een gepensioneerde vrouw wier huis zijn dak verloor, stelt dat de ontvangen 15.000 roebel niet in de buurt komt van de circa 500.000 roebel die een nieuw dak kost.

Bij Nizjni Tagil blijkt hoe sterk de oorlog ook het openbare leven en de informatievoorziening bepaalt. De FSB hield daar een jonge vrouw aan omdat zij graven van militairen die in Oekraïne zijn gesneuveld had gefotografeerd. Volgens de veiligheidsdienst kan dat neerkomen op het verzamelen van informatie voor buitenlandse opdrachtgevers en zelfs op hoogverraad. Officieel moet de maatregel nabestaanden beschermen en fraude voorkomen, maar omdat militaire verliezen geheim worden gehouden, zijn begraafplaatsen tegelijk belangrijke bronnen van informatie over de oorlog.

Bij terugkeer in Moskou verschijnen opnieuw de bekende beelden van comfort, consumptie en normaliteit. Na de ervaringen onderweg overtuigt die uitstraling echter niet meer. De reis toont een Rusland van brandstoftekorten, leeglopende dorpen, gesloten spoorlijnen, ingestorte huizen, vervuilde fabrieken en bewoners die op hulp wachten. De oorlog is voor mensen ver van het front niet alleen aanwezig via drones, raketten en gesneuvelde militairen, maar ook via schaarste, angst, militaire rekrutering en een groeiend gevoel van machteloosheid. Moskou vormt daarmee geen losstaande wereld, maar een glanzende façade van hetzelfde systeem dat de problemen in de provincie grotendeels aan het zicht onttrekt.