Wat is antifa? En kan het gezien worden als een terroristische organisatie, zoals de Kamer wil?
In dit artikel:
Donderdagavond accepteerde een rechtse Kamermeerderheid (VVD, FVD, SGP, PVV, BBB en JA21) een motie van Forum voor Democratie die oproept om ‘antifa’ als terroristische organisatie te beschouwen. De stap volgt op vergelijkbare signalen uit de Verenigde Staten, waar president Donald Trump recent ook hard optrad tegen wat hij onder de noemer ‘antifa’ schaart. De motie en de Amerikaanse retoriek hebben zowel praktische als symbolische gevolgen, aldus het artikel.
Belangrijkste punten over wat ‘antifa’ precies is: het is geen hiërarchische, centraal aangestuurde organisatie met duidelijke lidmaatschappen, maar vooral een verzamelnaam voor een breed scala aan links activisme — van demonstreren tot doxing en intimidatie. Sommige groepen noemen zichzelf wel ‘Anti-fascistische Actie’ (AFA); die bewegingen bestaan in Nederland sinds begin jaren negentig en functioneren vaak als losse, lokale netwerken. De Amerikaanse onderzoeker Cynthia Miller-Idriss wijst erop dat ‘antifa’ het karakter heeft van een ideologie of actiegericht idee, vergelijkbaar met andere extremistische stromingen, en niet hetzelfde is als gecoördineerde terreurgroepen zoals Al-Qaida.
Juridische en praktische beperkingen maken het lastig om de motie uit te voeren. In Nederland heeft alleen de minister van Justitie en Veiligheid de bevoegdheid om organisaties op anti-terreurlijsten te plaatsen; de Tweede Kamer kan dat niet afdwingen. Bovendien ontbreekt het aan heldere criteria over welke groepen precies onder ‘antifa’ vallen, omdat de term vaag en ruim toepasbaar is. Ook in de VS bestaan structurele beperkingen: er is geen duidelijke wetgeving om binnenlandse groeperingen als terreurorganisaties te verbieden, wat verklaart waarom eerdere aankondigingen weinig concrete juridische stappen opleverden.
Naast de uitvoerbaarheidsproblemen hebben de motie en Trumps verscherpte toon vooral symbolische kracht: ze kunnen worden ingezet om politiek tegenstanders te criminaliseren. Omdat ‘antifa’ zo’n brede parapluterm is, kan die inzet snel veralgemenend en ruim worden toegepast, met risico’s voor rechtsstatelijke grenzen en onderzoekspraktijken.
Historische en actuele context: oud-AIVD’er Berrie Hanselman stelt dat antifa in de jaren tachtig en negentig nog als links-extremisme werd gezien maar niet aan de criteria voor terrorisme voldeed (geen intentie op massaal doden of ontwrichten van de democratische rechtsorde). Huidige Nederlandse veiligheidsdiensten (NCTV, AIVD) omschrijven links-extremisme als fragmentarisch, klein van omvang en een beperkte geweldsdreiging, wel met een toename in vernielingen, intimidatie en doxing. Conclusie: politiek signaal groot, juridische handvaten en daadwerkelijke dreiging beperkt.