Wat doe je met al die duizenden leegstaande kerken? Kunstbiënnale Manifesta doet in twaalf kerken een voorzet

In dit artikel:

De kunstbiënnale Manifesta probeert deze zomer in het Duitse Ruhrgebied een antwoord te vinden op de snelle leegloop van kerken en het afbrokkelen van gemeenschapszin. In twaalf kerken in onder meer Duisburg, Bochum, Gelsenkirchen en Essen zijn installaties, videowerken, geluidskunst en functionele ingrepen te zien die laten nadenken over de vraag: wat doe je met gebouwen die hun religieuze functie verliezen, en hoe kun je er opnieuw ontmoeting in organiseren?

De deelnemende kerken, vaak naoorlogse wederopbouwgebouwen, staan symbool voor zowel modernistische idealen als oorlogstrauma en wederopbouwoptimisme. Kunstenaars als Abbas Zahedi, Elizabeth Price en Cabosanroque gebruiken die ruimtes om thema’s als ontkerkelijking, migratie, gastarbeid, herinnering en rouw zichtbaar en hoorbaar te maken. Zo is een voormalige kerk in Gelsenkirchen omgedoopt tot een ontmoetingsruimte met kunst over de geschiedenis van gastarbeiders, terwijl elders in kerken zelfs kan worden gebasketbald of gespeeld.

De tentoonstelling is niet alleen bedoeld als kunstproject, maar ook als experiment met stedelijke vernieuwing en sociale verbinding. Toch laat de artikel zien dat niet elke ingreep even overtuigend is: sommige installaties versterken de architectuur, andere doen er juist aan af. Onder de streep laat Manifesta vooral zien dat lege kerken in Europa niet alleen een probleem zijn, maar ook een kans om opnieuw na te denken over samenleven.