Wat de tegenstanders van de Woo liever niet vertellen
In dit artikel:
Follow the Money stapte deze week opnieuw — samen met NRC en Omroep Gelderland — naar de rechter en gaat in hoger beroep tegen demissionair minister Femke Wiersma (LNV). Doel: verhinderen dat haar ministerie de meest recente dieraantallen van boerenbedrijven publiek houdt. Het is de tweede keer binnen korte tijd dat de nieuwsorganisatie deze uitzonderlijke juridische route kiest omdat journalistieke inzet op eigen houtje niet genoeg opleverde.
Tegelijk leverde FTM materiaal voor een onafhankelijk onderzoek van de Open State Foundation naar de maatschappelijke opbrengsten van de Woo (Wet open overheid). Woo-coördinator Bas van Beek en redacteuren stelden data beschikbaar voor een database van ongeveer 500 Wob- en Woo-zaken die door de media misstanden aan het licht brachten. Voorbeelden zijn FTM-onderzoeken naar de uitkoopregeling voor boeren (waarbij volgens FTM ruim anderhalf miljard euro bespaard had kunnen worden) en de STAP-regeling, waarvoor misbruik door twijfelachtige opleidingsinstellingen leidde tot stopzetting van subsidies.
De Open State Foundation plakt voor het eerst ook een monetair etiket op de baten van open overheid: jaarlijks ongeveer 4,4 miljard euro aan maatschappelijke waarde en honderden banen. Grote onthullingen en het beëindigen van structurele misstanden zouden volgens het rapport grofweg zo’n 500 miljoen per jaar opleveren. De onderzoekers erkennen dat dit schattingen zijn, maar benadrukken dat dezelfde rekensommen worden gebruikt door ministeries wanneer zij de Woo willen terugschalen — alleen leggen die instanties vooral de nadruk op de kosten van verwerking en het bewerken van verzoeken.
FTM wijst erop dat veel door ministeries opgevoerde kostenberekeningen mechanisch tellen in manuren, terwijl de verouderde werkwijzen en slechte informatiehuishouding die behandeling traag en duur maken vaak niet worden meegenomen. Ondertussen groeit de politieke en bestuurlijke druk om de Woo in te perken: universiteiten zoeken volgens interne notities naar een uitzonderingspositie en ambtenaren en sommige ministers werken aan voorstellen om de wet stukje bij beetje uit te kleden.
Omdat transparantie zowel verhalen mogelijk maakt die maatschappelijke schade voorkomen als het vertrouwen in bestuur kan versterken, kiest FTM soms voor ongebruikelijke middelen: procederen, samenwerken met maatschappelijke organisaties of ambtelijke procedures proberen te versoepelen. Die inzet is niet alleen bedoeld om publicaties mogelijk te maken, maar om de macht te controleren en het publieke belang te dienen.