Wat betekent uitspraak verslavende social media voor jou? 'Reken op meer schadeclaims'
In dit artikel:
Een jury in Los Angeles heeft Meta en Google schuldig bevonden aan het veroorzaken van een socialmediaverslaving bij een Amerikaanse vrouw en hen veroordeeld tot 3 miljoen dollar schadevergoeding plus nog eens 3 miljoen dollar als strafvergoeding omdat de bedrijven volgens de jury opzettelijk handelden of gebruikers misleidden. De uitspraak geldt als eerste Amerikaanse rechtszaak waarin techbedrijven aansprakelijk worden gehouden voor verslavend ontwerp van apps als Instagram en YouTube.
De techbedrijven voerden aan dat de problemen van de gebruikster voortkwamen uit persoonlijke omstandigheden of het toestel zelf, maar de jury oordeelde dat de manier waarop de platforms zijn opgebouwd — denk aan aanbevelingsalgoritmes die steeds aantrekkelijkere content voorschotelen, automatisch afspelende video’s en aanhoudende meldingen — een doorslaggevende rol speelde bij de gezondheidsklachten. Advocaat Kirsten Maes en verslaggever Raquel Schilder lichtten toe dat jarenlang pogingen om platforms in de VS aan te spreken meestal strandden, en dat deze zaak daarom als proefproces diende voor ongeveer 1.600 vergelijkbare zaken.
De uitspraak kan verstrekkende gevolgen hebben. Techjournalist Wouter van Dijke noemt de zaak een precedent: omdat dit proces als voorbeeld werd gekozen, is te verwachten dat vergelijkbare claims vaker naar de rechter zullen komen. In Europa gelden andere, vaak strengere regels, maar Europese toezichthouders en belangenorganisaties zullen de Amerikaanse uitspraak nauw volgen. Dat kan druk zetten op platforms om aanpassingen ook buiten de VS door te voeren; vergelijkingen met de tabakszaken illustreren hoe rechtszaken in de VS soms later internationaal navolging krijgen.
Wat betreft concrete maatregelen: Meta biedt in Nederland sinds kort — mede door een zaak van Bits of Freedom — de optie voor een chronologische tijdlijn zonder aanbevelingsalgoritme, maar die wijziging is lokaal en vrijwillig. Er bestaan ook tijdslimieten, contentfilters en aparte instellingen voor jongeren (waarschuwingen na lange sessies, geen meldingen na 22:00 voor minderjarigen), maar die systemen zijn eenvoudig te omzeilen (bijvoorbeeld door leeftijdsfraude) en veranderen het doorscrollen door algoritmes niet wezenlijk.
Meta en Google hebben aangekondigd in hoger beroep te gaan; het is onduidelijk of ze in afwachting daarvan ingrijpende aanpassingen zullen doen. Financieel is de individuele veroordeling (ongeveer 3 miljoen dollar, circa 2,8 miljoen euro voor de schadepost) voor die bedrijven relatief klein, maar als honderden of duizenden vergelijkbare uitspraken volgen, kunnen de kosten en de druk tot verandering aanzienlijk oplopen.