Was reactie van Theo Francken en Defensie na de Pano-reportage over de drones correct? Inspectie Financiën had wél kritiek op aankopen
In dit artikel:
Begin dit jaar uitte de Inspectie van Financiën al stevige kritiek op aankopen van militair materieel bij het bedrijf Cobbs (Bonheiden). Dat blijkt uit interne documenten waar de Pano-redactie inzage in kreeg. De bevindingen komen haaks te staan op uitspraken van minister van Defensie Theo Francken en de legertop na de Pano-uitzending “Waar zijn de drones?”, die stelden dat er enkel procedurele opmerkingen waren en dat de prijzencontrole in orde was.
De kwestie draait om aankopen van onder meer Blaze-dronehunters en andere dronesystemen binnen een veel groter steunpakket van ongeveer 1 miljard euro aan Oekraïne (waarvan circa 32 miljoen bestemd was voor de Belgische defensie en zo’n 85 miljoen voor Oekraïne). Defensie schakelde in veel gevallen geen openbare aanbesteding in maar riep een dringende procedure in, waardoor per onderdeel doorgaans slechts één leverancier werd aangesproken. De Inspectie van Financiën zegt dat die systematische keuze voor onderhandelingen zonder bekendmaking de wet op overheidsopdrachten schendt en grote risico’s inhoudt op hogere prijzen en juridische procedures door benadeelde partijen.
Minister Francken reageerde door te wijzen op een prijzencontrole die volgens hem aantoont dat de gehanteerde eenheidsprijzen marktconform waren; ook directeur-generaal Materiële Middelen, generaal Bernard Phaleg, stelde dat er geen opmerkingen waren over prijsnauwkeurigheid. De documenten tonen echter dat de prijzencontrole van Defensie zelf niet grondig was — de dienst noteert expliciet dat het rapport “niet volledig gedetailleerd” is en dat het door tijdsgebrek niet aansprakelijk kan worden gehouden voor eventuele lacunes. De Inspectie benadrukt bovendien dat er wel degelijk voldoende tijd was om marktbevragingen te organiseren: toen zij het dossier ontving waren veel offertes al enkele maanden oud.
De Inspectie citeert expliciet het Cobbs-dossier als voorbeeld waarmee marktbevraging mogelijk was (offertes van 5 oktober 2025 worden genoemd), en waarschuwt tegen het risico van monopolistische offertes die niet aan een degelijke prijzencontrole worden onderworpen. Ook minister van Begroting Vincent Van Peteghem waarschuwde schriftelijk voor de noodzaak van concurrentie als basisprincipe van degelijk budgetbeheer en voor het gevaar van te hoge kosten en juridische risico’s.
Het kabinet Francken is tegen het ongunstige advies in beroep gegaan en verdedigt de noodzaak van spoedprocedures omdat Oekraïne specifiek, direct inzetbaar materiaal vroeg. Het stelt dat een grondig prijsonderzoek plaatsvond voor 36 van de 45 onderdelen van het pakket. Toch blijft onduidelijk of de Inspectie expliciet de marktconformiteit van Cobbs-prijzen heeft bevestigd; de Inspectie zegt veeleer dat het risico op niet-marktconforme prijzen vergroot werd door de versnelde procedure, en de Defensie-prijzencontrole distantieert zich deels van haar rapport.
De Commissie Landsverdediging bespreekt de zaak nader, wat verdere parlementaire en mogelijke juridische nasleep kan betekenen.