Wapenindustrie en overheid zijn te nauw verweven en dat is gevaar voor democratie, vindt Peter Mertens (PVDA): heeft hij een punt?
In dit artikel:
Kamerlid Peter Mertens stelt in zijn boek De laatste dagen van het oude normaal — en licht dat toe in het radioprogramma De Ochtend — dat de verstrengeling tussen wapenindustrie en overheid de democratie bedreigt. Twee UGent-experts, professor Fabienne Bossuyt (Europese en internationale politiek) en professor Tim Haesebrouck (internationale politiek en defensie), toetsen vijf stellingen uit dat gesprek en plaatsen ze in een bredere Europese context.
Stelling 1 — te nauwe verwevenheid slecht voor de democratie
Beide professoren erkennen nuances: Bossuyt zegt dat er academisch bewijs is voor risico’s wanneer industrie en staat te dicht op elkaar zitten, maar benadrukt dat democratische controles bescherming bieden en verwijst naar de VS als extreem voorbeeld. Haesebrouck relativeert: in België staat de politiek niet onder directe druk van de wapenindustrie; anders had defensie wellicht anders gefunctioneerd.
Stelling 2 — het Westen koopt offensieve wapens
Bossuyt en Haesebrouck merken op dat veel systemen zowel defensieve als offensieve toepassing hebben; het onderscheid is vaak technisch en functioneel. F-35’s worden bijvoorbeeld gebruikt voor luchtpolicing, al kunnen ze ook offensief worden ingezet. Mertens waarschuwt tegen een buitenlandse interventiepolitiek; Bossuyt noemt ethische grenzen aan ingrepen buiten Europa.
Stelling 3 — we hebben veel meer materiaal dan Rusland
Beide experts twijfelen aan de statistiek en aan wat “we” precies betekent (Europa plus VS of Europa alleen). West-Europa is sterk in geavanceerde jachtvliegtuigen, maar betrouwbare vergelijkingen met Rusland zijn lastig en context (zoals Amerikaanse steun) bepaalt veel.
Stelling 4 — sommige krachten willen de oorlog in Oekraïne laten voortduren
Bossuyt vraagt om concrete aanwijzingen en wijst erop dat Rusland en Oekraïne zelf belangen hebben die oorlog voortzetten of blokkeren; onderhandelingen lijken op dit moment weinig kansrijk. Haesebrouck stelt dat elke oplossing de soevereiniteit van Oekraïne moet garanderen en dat Europa in het algemeen wel naar vrede streeft.
Stelling 5 — er wordt bespaard ten koste van sociale zekerheid voor defensie-uitgaven
Beide experts vinden de observatie deels juist: NAVO-verplichtingen maken hogere defensie-uitgaven haast onvermijdelijk, en België kampt met budgettaire beperkingen. Haesebrouck waarschuwt dat bezuinigingen niet één-op-één aan defensie toe te schrijven zijn; de bredere fiscale context speelt mee en er bestaan alternatieve besparingsopties.
Slotopmerking: Bossuyt en Haesebrouck accepteren niet alle conclusies van Mertens en wijzen op nuance, ontbrekende vergelijkingen (bijv. China) en de moeilijkheid om intenties en cijfers eenduidig vast te stellen.