Wantrouwen zet winnaar buitenspel: ChristenUnie weer niet in bestuur Bunschoten
In dit artikel:
In Bunschoten is de grootste partij, ChristenUnie (CU), wederom uitgesloten van de nieuwe coalitie, tot teleurstelling van CU-fractievoorzitter Alma Broekmaat. Na de gemeenteraadsverkiezingen mochten VVD, CDA en de lokale partij CAP de formatietafel vormen; de CU bleef buiten spel. Die uitsluiting heeft historische wortels: in 2019 viel de coalitie met VVD en CU uit elkaar en volgens de recent gepresenteerde informateur is die breuk nog niet geheeld. De verstoorde relatie tussen CU en andere partijen werd expliciet genoemd als “een reële belemmering” voor deelname aan het college.
Broekmaat benadrukt dat de CU de afgelopen raadsperiode juist constructief heeft samengewerkt en geïnvesteerd heeft in onderlinge contacten, en zij is verbaasd dat oude conflicten nog steeds samenwerking blokkeren. Tegenstanders, zoals SGP-fractievoorzitter Jan-Bert Heinen en VVD’er Wiebe de Boer, wijzen erop dat een meerderheid geen vertrouwen voelt om met de CU te besturen. Heinen zegt dat de SGP openstaat voor samenwerking maar aanvankelijk terughoudend was in de onderhandelingen; hij vindt dat de CU soms een dominante houding uitstraalt die toenadering bemoeilijkt. De VVD’er verwijst naar eerdere coalitie-ervaringen met de CU die volgens hem niet gunstig uitpakten, en merkt op dat de partij na jaren in de oppositie weinig veranderd lijkt in opstelling.
Bunschoten is niet het enige voorbeeld: ook in gemeenten als Gouda (waar PRO buiten de onderhandelingen blijft), Beverwijk, Doetinchem, Leusden, Westerkwartier en Uitgeest werd de grootste partij door andere partijen aan de formatietafel gepasseerd. Lijsttrekkers van uitgesloten lokale winnaars reageerden soms verontwaardigd en spraken van ondemocratische uitkomsten. Onderzoek van Julien van Ostaaijen (Tilburg University) laat zien dat in ongeveer 10 procent van de gemeenten de partij met de meeste stemmen de vorige periode niet in het college kwam. Volgens hem betekent dat echter niet per se een veronachtzaming van de verkiezingsuitslag: ook kleinere of tweede partijen hebben veel kiezers en lokale coalitievorming draait vaak minder om ideologie en meer om vertrouwen en relaties tussen fracties.
De informateur in Bunschoten adviseert de raad zich te richten op het herstellen en normaliseren van verhoudingen om toekomstige samenwerking mogelijk te maken. SGP’ers vinden dat de CU hierin het voortouw moet nemen en haar eigen optreden tegen het licht moet houden; de CU zegt de huidige conciliatoire koers te willen voortzetten maar wil dat het oorvoldossier uitgepraat wordt. Van Ostaaijen waarschuwt dat een informateur partijen niet kan dwingen om te praten — bereidheid ontbreekt soms — en raadt voor de uitgesloten winnaars aan stevig, maar constructief oppositie te voeren, met oog op mogelijke toekomstige samenwerking.
Kortom: in meerdere gemeenten is de grootste partij buitengesloten door wrijvingen en politieke preferenties die sterker wegen dan puur verkiezingsnummers. De situatie onderstreept dat lokale bestuursvorming vaak draait om persoonlijke verhoudingen en vertrouwen, en dat herstel van relaties cruciaal is voor stabiel gemeentebestuur.