Wanneer is geweld geoorloofd? Thea Beckmans 'Kinderen van Moeder Aarde' is actueel én tijdloos

In dit artikel:

Regisseur Michaël Bloos werkt sinds 2023 aan een theaterbewerking van Thea Beckmans jeugdboek Kinderen van Moeder Aarde (1985); producent is de Zummerbühne Groningen en de voorstelling staat gepland voor de zomer van 2027, buiten in de natuur met groot ensemble, muziek en een duurzaam decor. Schrijver en bewerker Marijke Schermer besprak in dit stuk zowel het verhaal van Beckman als de dilemma’s rond actualisering: in hoeverre moet een veertig jaar oud toekomstverhaal expliciet naar het heden verwijzen?

Het boek speelt zich zo’n zeshonderd jaar na een totale ineenstorting van de beschaving af. In een proloog beschrijft Beckman een Derde Wereldoorlog gevolgd door een keten van natuurrampen waardoor de aardas kantelt en continenten en klimaten ingrijpend veranderen. Groenland is ontdaan van zijn ijs en groeit uit tot vruchtbaar land waarop uit een handjevol overlevenden de staat Thule ontstaat. Thule is een pacifistische, ecocentrische en matriarchale samenleving die technische vooruitgang wantrouwt en mannen – naar aanleiding van het verleden – buitensluit van politieke macht.

Centrale personages zijn de Konega (staatshoofd) en haar vijftienjarige zoon Christian; hij kan geen troonopvolger zijn vanwege zijn geslacht. Christian is nieuwsgierig en kwetsbaar, wordt verliefd op de eenvoudige Thura en worstelt met de strenge regels van zijn samenleving. Die gesloten harmonie wordt verstoord wanneer een oorlogsschip van het Badense Rijk – nazaten van het oude Europa, technologisch weer op koers, gewelddadig en expansionistisch – in de baai arriveert. De Badeners verkondigen vriendschap maar hebben oog op grondstoffen en strategische basissen; hun ideologie en machtsstreven vormen een spiegel van koloniale en imperialistische drift.

Beckmans roman schildert de botsing tussen twee wereldbeelden: het ideaal van behoudende, natuurbeschermende eenvoud versus het begeerde ideaal van technische vooruitgang, macht en verovering. Cruciaal is de politieke en morele vraag die door het boek loopt: mag geweld worden ingezet om vrede en een ideaal te beschermen? Thule kiest aanvankelijk voor geweldloos verzet en ingenieuze verdedigingsmaatregelen (zoals het blokkeren van de baai met kinderen in boten en rotsblokken), zodat het schip strandt; de Badeners worden uiteindelijk niet uitgeroeid maar geïntegreerd. Die ethische spagaat—acties ondernemen om erger te voorkomen, maar daarmee zelf morele principes schenden—blijft het verhaal doordringen.

Schermer reflecteert op de actuele resonantie van Beckmans beeld: recente discussies rond Groenland en de retoriek van hedendaagse grootmachten roepen al snel parallellen op met Beckmans Badeners. De bewerker staat voor de keuze om die associaties subtiel te laten of explicieter te maken door hedendaagse politieke taal te gebruiken. Ze waarschuwt bovendien tegen een te nadrukkelijke modernisering die het universele van het werk juist wegneemt; toneelbewerkingen vragen een balans tussen trouw aan origineel en relevantie voor nu, net als vertalingen van klassiekers.

Thematisch raakt het boek meerdere actuele kwesties: klimaat en onze relatie tot de aarde, technologische ambitie versus soberheid, de gevaren van neo-kolonialisme en roofkapitalisme, en genderpolitiek in omgekeerde vorm. Schermer benadrukt dat Beckman geen simplistische aanklacht schreef; de Badeners zijn deels cultureel en intellectueel aantrekkelijk, juist dat maakt hen bedreigend. Ze prijst vooral het doorleefde pacifisme in het boek en stelt vragen die ook nu levendig zijn: voorkomen we toekomstige catastrofes door méér wapens of door andere keuzes in omgang met technologie en natuur?

Voor de bewerking zal Bloos, samen met Schermer, keuzes maken over hoe expliciet de politieke verwijzingen worden en in hoeverre moderne middelen in de voorstelling worden opgenomen. De productie belooft grootschalig, locatiegebonden muziektheater te worden met het Noordpool Orkest en een biobased decor; hoeveel hedendaagse signalen de regie gebruikt blijft onderwerp van debat.

Kort samengevat: Kinderen van Moeder Aarde is een spannend, filosofisch geladen coming-of-ageverhaal dat milieukritiek, gendervraagstukken en morele dilemma’s rond geweld en verdediging combineert. Die combinatie maakt Beckmans roman nog steeds actueel en biedt het theater veel aanknopingspunten om hedendaagse geopolitieke en ethische spanningen te laten doorklinken zonder het oorspronkelijke vraagstuk van geweld versus vrede te verarmen.