Waarom zijn we zo bezig met hoe we overkomen?
In dit artikel:
Psycholoog en filosoof Arthur Eaton (column, 27 mei 2026, nr. 22) reageert op een lezer die zich afvraagt waarom mensen steeds meer bezig zijn met hoe ze overkomen. Eaton situeert het fenomeen als een verschuiving naar wat hij het “performatieve zelf” noemt: identiteit wordt steeds meer een prestatie en een beeld dat je aan anderen toont in plaats van een innerlijke beleving.
Volgens Eaton verschuiven maatschappelijke kwalen mee: waar vroeger strenge moraal centraal stond, domineren nu onbereikbare ideaalbeelden van schoonheid, succes en intelligentie. Die idealen werken als tirannie: ze zetten mensen onder druk om te voldoen of anders te worden buitengesloten en vergeten. Als voorbeelden noemt hij anorexia en looksmaxxing — symptomen van een cultuur van kijken en bekeken worden — en vergelijkt de samenleving met een panopticon waarin iedereen voortdurend in de gaten gehouden lijkt te worden.
Die dynamiek beperkt zich niet tot uiterlijk. Ouders die kinderen als trajecten naar succes zien en ouderen die vrezen niet meer “mee te tellen” tonen dezelfde angst voor sociaal oordeel. Eaton legt de oorzaak bij de vermarkting van vrijwel elk domein van het leven: lichaam, opvoeding, ouderdom en aandacht worden behandelbaar, meetbaar en verhandelbaar, wat leidt tot schaamte, prestatiedruk en een eenzijdige waardering van mensen. Hij verwijst naar het werk van Paul Verhaeghe om de verschuiving van schuld/verbod naar identiteit/prestatie te duiden.
Als tegenwicht stelt Eaton een ander soort praktijk voor: aanmoediging om ongedwongen te volgen wat je echt interesseert in plaats van te voldoen aan externe verwachtingen. Veel waardevolle kanten van onszelf laten zich niet in een profiel vatten en hebben tijd en ruimte nodig om ontdekt te worden — iets wat de hedendaagse scrollcultuur en gebrek aan stilte en reflectie in de weg staat. Zijn boodschap is dat we aandacht en ruimte moeten terugwinnen om innerlijke mogelijkheden te leren kennen, in plaats van ons steeds door beelden en idealen te laten definiëren.