Waarom wil IJsland niet bij de EU?

In dit artikel:

De IJslandse bevolking heeft op 29 augustus met 52,8 procent tegen 47,2 procent voor gestemd tegen het heropenen van onderhandelingen over EU-lidmaatschap. Het ging daarmee niet om een directe toetreding, maar om een tweede poging om met Brussel over deelname te praten. Eerdere onderhandelingen waren na jaren zonder resultaat beëindigd.

De regering bracht het onderwerp opnieuw op tafel vanwege toenemende zorgen over de Verenigde Staten, vooral na uitspraken van de nieuwe Amerikaanse ambassadeur Billy Long over IJsland als mogelijke 52e Amerikaanse staat. Ook Amerikaanse importtarieven en twijfels over de toekomstige rol van de VS binnen de NAVO zouden IJsland ertoe hebben aangezet nauwere banden met de EU te zoeken. Daarnaast wezen voorstanders op de financiële crisis van 2008 en de economische stabiliteit van de EU en de euro. Zij verwachtten bovendien lagere inflatie en rente: de IJslandse beleidsrente lag volgens het artikel op 8 procent, tegenover 2,25 procent bij de Europese Centrale Bank, terwijl de inflatie respectievelijk 5,6 en ongeveer 3 procent bedroeg.

De voorstanders, onder wie de premier en de minister van Buitenlandse Zaken, voerden aan dat EU-lidmaatschap economische zekerheid zou bieden. Het nee-kamp, geleid door oppositieleider Gudrun Hafsteinsdottir, vond die argumenten overdreven en vreesde vooral verlies van soevereiniteit. Een belangrijk bezwaar is het Europese Gemeenschappelijke Visserijbeleid. Omdat de visserij ongeveer 40 procent van het IJslandse bbp vertegenwoordigt, vrezen tegenstanders dat het land na toetreding zeggenschap over zijn visgronden en vangstquota verliest en een deel van de vangstmogelijkheden met andere lidstaten moet delen.

Volgens de tegenstanders heeft IJsland binnen de huidige Europese regelingen al een gunstige positie. Het land is lid van de Europese Economische Ruimte, Schengen en de NAVO. Daardoor heeft het toegang tot de interne markt en militaire bescherming, zonder EU-lidmaatschapsbijdragen te betalen of alle Europese wetgeving over te nemen. IJsland behoudt bovendien zijn eigen munt- en economisch beleid, controle over visserij en asielbeleid en hoeft geen directe Europese belastingen te accepteren. De uitslag laat volgens het artikel zien dat veel IJslanders, ondanks geopolitieke onzekerheid en economische zorgen, hun nationale autonomie belangrijker vinden dan verdergaande integratie met de EU.