Waarom 'weigergemeenten' geen asielzoekers opvangen: deze redenen geven ze zelf

In dit artikel:

Het kabinet heeft maandag de eerste gemeenten aangewezen die de spreidingswet niet naleven. Die wet, ingevoerd in 2024, moet de opvang van asielzoekers eerlijk verdelen over alle 342 gemeenten. Uit onderzoek blijkt dat gemeenten die niet willen meewerken meestal niet simpelweg “nee” zeggen, maar een van vijf standaardredenen aanvoeren: er is geen geschikte plek, een locatie wordt door het COA afgekeurd, de timing is volgens hen onhaalbaar door wisselende landelijke signalen, ze verzetten zich tegen het verdeelbesluit, of ze vinden extra opvang lokaal niet meer te combineren met andere taken.

Veel gemeenten wijzen erop dat er binnen de eigen grenzen geen bruikbare plek is of dat bewoners fel tegen een azc zijn. Het COA kan locaties afwijzen als aanleg te duur of onveilig is, bijvoorbeeld door gebrek aan infrastructuur of door ligging bij een drukke weg of hoogspanningsmast. Sommige gemeenten zouden bewust met ongeschikte plekken komen om te kunnen zeggen dat zij hun best hebben gedaan.

De politieke context speelt een grote rol. Toen de spreidingswet in 2024 van kracht werd, liet het toenmalige kabinet-Schoof weten de wet te willen schrappen. Daardoor lieten veel gemeenten plannen liggen. Nadat een nieuw kabinet in februari alsnog uitvoering afdwong, moesten gemeenten in korte tijd locaties zoeken, inspraak regelen en vergunningen voorbereiden. Gemeenten als Meerssen noemen die onzekerheid expliciet als reden dat ze hun taak nog niet hebben gehaald.

Een aantal gemeenten en provincies is zelfs naar de rechter gestapt, waaronder Den Haag en Geertruidenberg. Den Haag vond dat het rekening moest houden met de grote stedelijke druk, maar verloor die zaak. Ook Alphen aan den Rijn probeert via bezwaar en mogelijk een rechtszaak het toegewezen aantal omlaag te krijgen.

Daarnaast wijzen gemeenten op hun volle opvangtaken: Oekraïense vluchtelingen, statushouders, en soms ook arbeidsmigranten. De wet biedt wel ruimte voor “regionaal oppakken”, maar in de praktijk willen omliggende gemeenten zelden extra opvang nemen. Tegelijk zijn er gemeenten die juist veel meer doen dan wettelijk gevraagd, zoals Ter Apel en Noordoostpolder.

Nieuwe coalitieakkoorden laten zien dat de weerstand breed blijft. Sommige gemeenten willen opvang “naar draagkracht”, andere mikken openlijk op nul asielzoekers. Met de volgende verdeelronde in aantocht, waarbij het totaal aantal op te vangen asielzoekers daalt naar 88.000, hopen sommige gemeenten hun situatie alsnog als voldoende te kunnen presenteren.