Waarom we niks met de overheid te maken willen hebben, behalve als er iets misgaat

In dit artikel:

Vakantiegangers die de afgelopen weken door de oorlog in de Golfregio vast kwamen te zitten, uitten fel protest omdat ze zelf moesten meebetalen aan noodvluchten, hulp van ambassades misten of vonden dat Nederland onvoldoende had geregeld. Klachten bereikten zowel kranten als sociale media: reizigers op de Malediven, in Thailand en in de Golfstaten noemden extra kosten voor verlengd verblijf, onzichtbare consulaire steun en de verplichting om ongeveer 600 euro te betalen voor een noodvlucht.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken verklaart dat verblijf in een gebied dat formeel veilig is wel vervelend maar geen staatsverantwoordelijkheid is; de overheid biedt hooguit consulaire bijstand als ondersteunende hand, geen gegarandeerde terugkeer. Dat leidde tot wrevel bij wie ervan uitging dat de overheid automatisch zou ingrijpen. Ook luchtvaartmaatschappijen en verzekeraars stonden ter discussie: sommige gestrande reizigers zeiden geen contact van KLM te hebben gehad en vielen terug op andere maatschappijen, terwijl verzekeraars vaak geen kosten voor repatriëring dekken.

Er werd wel een luchtbrug vanuit Oman georganiseerd, maar die was uitsluitend bedoeld voor Nederlanders die in Nederland staan ingeschreven en zich op tijd bij Buitenlandse Zaken hadden gemeld. Daardoor voelden ingezetenen van de Golfstaten zich buitengesloten. Van de circa 6.000 mensen die in aanmerking kwamen voor repatriëring zocht ongeveer de helft uiteindelijk zelf een uitweg; er zouden nog enkele honderden mensen vastzitten.

Experts plaatsen de reacties in een breder maatschappelijk beeld. Massapsycholoog Hans van de Sande wijst op een verzorgingsstaatreflex: generaties die zijn opgegroeid met uitgebreide overheidszorg verwachten automatisch hulp bij tegenslag. Daardoor wordt individuele verantwoordelijkheid uit het oog verloren. Marcel Bastiaansen (Tilburg) ziet eenzelfde paradox: meer individualisme in combinatie met politieke voorkeuren voor een terughoudende overheid, terwijl men bij problemen toch directe staatsactie verlangt. Ook het vertrouwen dat pakketreizen en all‑inclusive formules consumenten ontzorgen, draagt bij aan teleurstelling als dingen misgaan.

Vergelijkbare ophef ontstond eerder, onder andere bij grootschalige terugkeeracties tijdens de coronapandemie en bij repatriëring van activisten; telkens botst publieke verwachting met de concrete grenzen van consulaire bijstand en verzekeringsdekking.