Waarom we in de winter vaker een schokje krijgen: statische elektriciteit uitgelegd

In dit artikel:

Statische elektriciteit ontstaat wanneer twee oppervlakken over elkaar wrijven en elektronen van het ene naar het andere materiaal overgaan, waardoor het ene oppervlak positief en het andere negatief wordt geladen. Volgens Krijn De Vries, professor hoge-energiefysica aan de VUB, blijft die lading langer aanwezig als de materialen slecht geleiden, wat zich uit in plotselinge schokjes of het geknisper van kleding. Hij licht dit toe in het Radio 1-programma De wereld van Sofie.

Het verschijnsel is vooral merkbaar in de winter: droge lucht bevat minder watermoleculen die normaal lading afvoeren, dus blijft spanning makkelijker staan. Ook synthetische stoffen en rubberen zolen (zoals sneakers op tapijt) bevorderen ladingopbouw omdat ze slecht geleiden. Daardoor krijg je sneller een vonkje bij het aanraken van iemand of het uitrekken van een fleecedeken.

Thuis vormen die schokjes zelden een echt gevaar. Zoals De Vries zegt: "In huis is statische elektriciteit vrijwel nooit gevaarlijk." Wel zijn er wél risico’s in industriële omgevingen waar brandbare stoffen aanwezig zijn; daar worden maatregelen als aarding en het vermijden van ladingstreng gecontroleerd. Ook elektronische componenten kunnen beschadigen door kleine ontladingen.

Om schokjes te beperken kun je eenvoudige aanpassingen doen: de luchtvochtigheid verhogen met een humidifier, meer natuurlijke vezels dragen in plaats van synthetische kleding, antistatische sprays of doekjes gebruiken, en metalen delen aanraken voordat je anderen aanraakt om opgebouwde lading af te voeren. Ook schoenen met betere geleiding of antistatische vloeren helpen in risicovolle omgevingen.

Statische elektriciteit is niet alleen een ongemak; ze heeft ook nuttige toepassingen en natuurlijke functies. In de industrie wordt ze benut bij elektrostatisch spuiten en bepaalde print- en coatingprocessen. In de natuur helpt elektrische lading bijvoorbeeld bij bestuiving: bijen laden zich elektrisch op waardoor stuifmeel makkelijker aan hen blijft kleven. Kleine schokjes zijn dus onschadelijke aanwijzingen van de voortdurende neiging van ladingen om weer neutraal te worden.