Waarom sommige rijken op het fascisme gokken

In dit artikel:

Miljardairs als Jeff Yass, Elon Musk en de scheepsmagnaten Richard en Elizabeth Uihlein behoren tot de grootste financiers van de Amerikaanse midtermcampagnes van 3 november 2026. Hun geld ondersteunt vooral Republikeinse kandidaten, terwijl president Trump volgens de auteur probeert de verkiezingsuitslag naar zijn hand te zetten door onder meer kiesdistricten te laten hertekenen, kritische media te beknotten en stemmen per post te beperken. Ook in het Verenigd Koninkrijk steunen rijke ondernemers radicaal-rechtse partijen, zoals Reform UK.

De auteur vraagt zich af waarom mensen die dankzij de liberale democratie enorme rijkdom hebben opgebouwd, nu partijen steunen die haar ondermijnen. Anders dan in het interbellum is er geen directe dreiging van een communistische revolutie of grootschalige onteigening. Het mondiale miljardairsvermogen groeide vorig jaar volgens Oxfam juist met 16 procent tot 18,3 biljoen dollar.

De verklaring ligt volgens de auteur eerder in culturele dan in materiële veranderingen. Bewegingen als Black Lives Matter, #MeToo en de klimaatactivisten hebben de normen rond racisme, seksueel gedrag, diversiteit en luxueuze levensstijlen aangescherpt. Ook zeer vermogende witte mannen kunnen zich daardoor minder vanzelfsprekend ongestraft gedragen of publiekelijk van hun privileges genieten. Die maatschappelijke druk ervaren zij als een aanval en leidt volgens de auteur tot een tegenreactie.

In Europa ziet hij vergelijkbare ontwikkelingen: Vincent Bolloré gebruikt zijn media-imperium om Marine Le Pen te helpen, vastgoedmiljardair Henning Conle wordt in verband gebracht met financiële steun aan de AfD en Peter Poot is een belangrijke sponsor van Forum voor Democratie. De auteur pleit ervoor dergelijke vermogens zwaarder te belasten wanneer ze worden ingezet om democratische instituties te verzwakken, al verwacht hij dat juist zo’n maatregel de miljardairs nog feller in verzet kan brengen.