Waarom slaapproblemen vaak leiden tot ergere klachten (en je het niet oplost met simpele trucjes)
In dit artikel:
Eus van Someren, hoogleraar neurofysiologie aan de Vrije Universiteit en vaak aangeduid als de Nederlandse ‘slaapprofessor’, waarschuwt dat slapeloosheid veel te licht wordt opgevat. In Nederland heeft inmiddels ongeveer 12–13% van de bevolking chronische slaapproblemen (voorheen ~10%), en een derde ervaart wel eens tijdelijk slecht slapen. Circa 1,4 miljoen mensen gebruiken regelmatig slaapmedicatie; ongeveer 500.000 kopen middelen via webshops — een praktijk die volgens justitie gevaarlijk kan zijn: bij de webshop Funcaps worden 58 doden gelinkt aan verkochte pillen en de eigenaren staan terecht.
Van Someren stelt dat wetenschap en zorg slapeloosheid te weinig serieus nemen, terwijl het vaak de belangrijkste trigger is voor angststoornissen en depressies. Hij vindt dat onderzoek naar depressie en angst wel flink is uitgebreid, maar dat studies naar chronische slapeloosheid te vaak in een hoekje verdwijnen. In zijn eigen lab en via slaapregister.nl zijn al veel metingen en vragenlijsten gedaan, maar de exacte oorzaken blijven onduidelijk. Er lijkt een genetische kwetsbaarheid te bestaan: bepaalde mensen zijn gevoeliger voor factoren die slaap verstoren en lopen daardoor ook meer risico op bijkomende psychische klachten.
Moderne triggers zoals smartphones en ‘fomo’ vergroten het probleem volgens hem, vooral omdat veel mensen vlak voor het slapengaan online actief blijven. Toch helpt het niet om slapelozen enkel leefstijladviezen te geven (minder koffie, geen schermen): veel patiënten passen die maatregelen al toe zonder verbetering. Ook slaap-EEG’s zeggen lang niet altijd alles; iemand kan ‘normale’ slaapgolven hebben terwijl piekeren het slapen ernstig belemmert. Daardoor krijgen patiënten soms te horen dat er niets aan de hand is, terwijl hun leed echt is.
Van Someren waarschuwt ook voor de opkomst van slaapgadgets en horloges: de meetgegevens en grafiekjes zijn vaak onnauwkeurig en kunnen gebruikers juist meer angst over hun slaap bezorgen. Hij pleit voor meer erkenning en gerichte behandeling van slechte slaap, en noemt voorbeelden van vooruitgang — zoals onderzoek naar hulp voor vrouwen in de overgang en slecht slapende jongvolwassenen met angst — maar benadrukt dat er nog veel werk aan de winkel is. Betere focus op slaap kan ook andere gezondheidsdoelen ondersteunen, bijvoorbeeld gewichtsverlies, omdat goed slapen impulsecontrole verbetert. Van Someren zelf is licht-slapend en ervaart ook hoe piekeren nachtrust ondermijnt.