NU+ | Waarom Poetin de Donbas wil hebben en Zelensky die niet kan opgeven

In dit artikel:

Vladimir Poetin wil volledige controle over de Donbas — de regio's Donetsk en Luhansk — als voorwaarde voor vrede met Oekraïne. Het gebied vormt sinds 2014 het brandpunt van een gewapend conflict tussen het Oekraïense leger en pro‑Russische troepen; na de volledige Russische invasie van 2022 vecht ook het Russische leger er openlijk. Inmiddels is Luhansk volledig door Rusland bezet, in Donetsk houdt Oekraïne nog ongeveer een derde vast.

Strategisch is de Donbas belangrijk om meerdere redenen. Militair dwingt het gebied Oekraïne om een lange, goed voorbereide verdedigingslinie (de zogeheten Fortress Belt) te handhaven; die linie voorkomt dat Russische troepen snel naar het westen kunnen doorstoten richting Kyiv. Als Oekraïne de Donbas zou moeten prijsgeven, moet die linie veel verder naar het westen verplaatst worden — dichter bij Kyiv en langs minder verdedigbare, vlakke terreinen — waardoor de route naar de hoofdstad kwetsbaarder wordt en er meer manschappen nodig zijn om het front te houden. Het Institute for the Study of War schat dat Rusland nog jaren nodig zou hebben om de rest van Donbas militair volledig te veroveren, wat verklaart waarom Poetin ook voor een diplomatieke inlijving kiest.

Economisch en demografisch speelt mee dat de Donbas ooit het industriële hart van Oekraïne was: kolen, andere grondstoffen en zelfs lithium maken het gebied waardevol. De sterke Russischtaligheid van veel inwoners is historisch bepaald door migratie tijdens de Sovjettijd en impliceert niet automatisch steun voor aansluiting bij Rusland, benadrukken Russlandspecialisten. Toch zou Russische bestuurlijke controle tot een nieuwe vluchtelingenstroom kunnen leiden, omdat mensen die liever Oekraïne blijven steunen het gebied kunnen ontvluchten.

Politiek binnen Oekraïne is opgave ondenkbaar: de grondwet verbiedt het afstaan van grondgebied en het imago van president Zelensky zou flink beschadigen. Ook zou toegeven de boodschap geven dat agressie lonend is, wat toekomstige aanvallen kan aanmoedigen. Analisten concluderen dat Poetin het offensief en diplomatie combineert om druk uit te oefenen, maar dat elk scenario — opgave of verzet — zware nadelen voor Oekraïne heeft, waardoor een snelle en schone uitweg uit de oorlog onwaarschijnlijk blijft.