Waarom plagen we elkaar op 1 april? De verborgen geschiedenis van de grapdag

In dit artikel:

Het is 1 april, de dag van grappen en grollen waarvan de precieze oorsprong in mistige geschiedenis verdwijnt. De vroegste Nederlandse verwijzing staat in een gedicht uit 1561 van Eduard de Dene, waarin een edelman zijn knecht op 1 april met krankzinnige opdrachten de deur uitstuurt. Een bekende historische link gaat terug naar de inname van Den Briel in 1572 en een volksrijmpje dat sindsdien met die datum verbonden is. Internationaal wordt het gebruik deels verklaard door de invoering van de Gregoriaanse kalender rond 1582: wie Nieuwjaar bleef vieren op de oude datum werd spot en scherts aangedaan.

De term poisson d’avril duikt al in 1508 op in een Frans gedicht; Franse kinderen plakten toen papieren vissen op elkaars rug — een praktijk die mogelijk ook Nederlandse kinderrijmpjes inspireerde. Door de eeuwen heen leverde Nederland diverse geslaagde aprilstreken op, van een aangespoeld Paaseilandbeeld bij Zandvoort (1962) tot de beroemde “spaghettiboom”-uitzending die door de BBC in 1957 werd geïntroduceerd en later hier navolging kreeg. Ook televisie- en nieuwszenders plaatsten kijkers op het verkeerde been, bijvoorbeeld met nepnieuws over scans voor “zwartkijkers” (NOS, 1971) en een gefingeerde belasting op zakgeld (Jeugdjournaal, 1985); in 2012 werd zelfs een ruimtehond als grap rond astronaut André Kuipers gepresenteerd.

Tegenwoordig doen ook bedrijven actief mee en bedenken ze verzonnen producten en diensten — van thee-varianten en wasbaar toiletpapier tot absurdistische food- en geurideeën — als marketingstunts. Niet alle grappen landen echter goed; een recente grap waarbij een Vlaards café zogenaamd van naam zou veranderen leidde tot ergernis toen de gemeente aanvankelijk serieus leek te reageren. De traditie leeft dus voort, maar balanceert tussen slimme satire en het risico echte onrust te veroorzaken.