Waarom is Lorenzo met mascara in de weer op de Nacht van de Filosofie in Groningen?
In dit artikel:
In Forum Groningen verzamelde zich op een avond in april — tijdens de Maand van de Filosofie met het thema ‘Ken onszelve’ — een bonte mix van lezingen, gesprekken en performances rond zelfkennis. De Nacht van de Filosofie bood in ruim twintig programmaonderdelen uiteenlopende perspectieven op wie we zijn, van intiem zelfonderzoek tot politieke zelfreflectie.
In de Rabozaal voerde Job de Grefte een gesprek met filosoof Lisa Herzog over haar boek De democratische markt. Herzog waarschuwde dat de manier waarop onze economie is ingericht de democratie uitholt: toenemende ongelijkheid, marktconcentratie en de macht van superrijken en multinationals bedreigen publieke waarden. Markten zijn volgens haar politiek geschapen en vragen om andere regels en instituties — herwaardering van sociale voorzieningen, meer regulering, vakbonden en actieve burgers — om economische macht democratisch te temperen. De Grefte merkte echter op dat de praktische weg om die superrijkenmacht zonder revolutie te breken onduidelijk bleef.
Ook het individuele denkproces stond centraal. Elke Wiss presenteerde haar boek Even tussen mij en mij en pleitte voor methodisch zelfonderzoek: niet mijmeren of piekeren, maar systematisch analyseren welke begrippen en redeneringen je hanteert. Zulke ‘intellectuele ademhaling’ maakt bedachtzamer burgers mogelijk, wat volgens haar noodzakelijk is voor gezonde democratie. Een schaakdemonstratie door grootmeester Sipke Ernst maakte op ludieke wijze zichtbaar hoe ons denken soms incoherent en onkritisch is.
Haroon Sheik plaatste zelfbeeld op collectief niveau: ons ‘zelf’ is gevormd door machtsverhoudingen. Hij schetste Europa’s transitie — van vredesproject na 1945, via marktfocus eind twintigste eeuw, naar een geopolitiek blok sinds de oorlog in Oekraïne — en pleitte voor een strategisch, diplomatiek Europa dat tijd en tactiek gebruikt zoals historische entiteiten dat deden.
Tegelijk waren er intense, fysieke interventies. In het Camera Café liet performanceplatform DIZOT, met Lorenzo Modestini’s Blindspot, een indringend ritueel zien: mascaragestalte, tranen en herhaalde zelfportretten op nat papier. Waar woorden tekortschieten, toonde deze uitvoering het existentiële karakter van zelfonderzoek: geen intellectueel feestje, maar een voortdurende, soms pijnlijke worsteling.
Kortom: de avond verbond analytisch denken met artistieke ervaring en onderzocht zelfkennis op individueel, maatschappelijk en geopolitiek niveau — scherp, afwisselend en soms ongemakkelijk.