Waarom is het zo moeilijk een site als Motherless.com aan te pakken? 'Het OM moet aantonen dat een site opzettelijk meedoet met de uitbuiting of verkrachting'
In dit artikel:
De internationale pornosite Motherless ging deze week offline nadat Nederlandse media misstanden aan het licht brachten en het Openbaar Ministerie (OM) een doorzoeking deed. Op de site, die volgens berichten draait bij hostingbedrijf NForce in Roosendaal maar zelf vanuit Costa Rica opereert, stonden duizenden video’s met ogenschijnlijk weerloze vrouwen; CNN meldde bovendien dat gebruikers tips deelden om partners te drogeren en te verkrachten. Het expertisecentrum Offlimits vond dit jaar ook zeker 25 keer kinderpornografisch materiaal (CSAM) op de site.
Toch blijkt het strafrechtelijk aanpakken van zulke platforms bijzonder lastig. Arda Gerkens, voorzitter van de Autoriteit online Terroristisch en Kinderpornografisch Materiaal (ATKM), legt uit dat pornografisch beeldmateriaal van meerderjarigen op zichzelf niet verboden is. Alleen wanneer vaststaat dat er geen toestemming was, zou sprake kunnen zijn van verkrachting — en dat vergt bewijs tegen individuele daders. Strafrechtelijk de hele hostsite aanpakken is ingewikkelder: het OM moet meestal kunnen aantonen dat een platform opzettelijk meewerkt aan uitbuiting of misbruik, een hoge bewijslast. Voor CSAM geldt iets anders: verspreiding en bezit zijn in Nederland wél strafbaar en daartegen treedt de ATKM actief op; sites die CSAM hosten moeten die beelden verwijderen of riskeren boetes en verdere stappen richting hostingproviders.
Er bestaan wel alternatieve routes die eerder effect hadden. In 2024 dwong het expertisecentrum Offlimits pornosite xHamster om veel beelden offline te halen door een zaak te voeren op basis van de privacywet (AVG/GDPR): naakt- en pornomateriaal kan onder bijzondere persoonsgegevens vallen en mag niet zonder expliciete toestemming worden gedeeld. Die aanpak had echter alleen rechtsmacht voor beelden die in Nederland bereikbaar waren. In een andere zaak koos het OM in 2020 voor fiscale handhaving tegen hostingbedrijf Ecatel — een FIOD-inval op zoek naar bewijs van belastingfraude — omdat strafrechtelijk optreden tegen de hoster lang niet lukte.
Gerkens wijst ook op beleidsknelpunten in Europa. De Digital Services Act verplicht platforms te reageren op meldingen van illegale content, maar een voorgestelde zorgplicht die providers, hostingbedrijven en datacenters actief zou verplichten misbruik te voorkomen is na lobbywerk uit de wet gehaald. Daardoor ontbreekt nu een stevige wettelijke plicht voor de hele keten om te voorkomen dat illegale beelden online blijven. Bovendien kan de handhaving van de DSA in Nederland alleen effectief zijn als een platform een officiële vertegenwoordiging hier heeft — iets wat veel buitenlandse sites niet hebben, waardoor ze moeilijk grijpbaar blijven.
Kortom: recente onthullingen leidden tot het offline gaan van Motherless, maar structurele juridische en bestuursrechtelijke lacunes maken het moeilijk om soortgelijke platforms systematisch en snel uit de lucht te halen.