Waarom ingrijpen bij jeugdzorg zo makkelijk niet is - ook niet na de vreselijke zaak in Stadskanaal
In dit artikel:
In Stadskanaal zijn twee kinderen zwaar mishandeld; één meisje raakte zo ernstig gewond dat artsen haar in een kunstmatige coma brachten. Zulke schokkende incidenten leiden telkens tot luide oproepen om de jeugdzorg te verbeteren, maar de problemen zijn diepgeworteld en complex.
De kern van het probleem is schaal en samenstelling: bijna een half miljoen kinderen in Nederland krijgt jeugdhulp — bijna één op de zeven — en dat aantal is de afgelopen jaren sterk gegroeid. Die stijging komt vooral door lichte vormen van zorg (bijvoorbeeld hulp bij slaapproblemen of dyslexie). Doordat gemeenten volgens de wet verantwoordelijk zijn voor alle hulpvragen, wordt veel gedrag dat vroeger als opgroeien werd gezien nu gemedicaliseerd en krijgt vrijwel iedere aanvrager hulp. Daardoor is er te weinig capaciteit over voor kinderen met ernstige problemen, zoals mishandeling of verwaarlozing. Deze kinderen melden zich vaak niet zelf, zodat opsporing en gerichte ondersteuning cruciaal zijn.
Gemeentelijke teams zien bovendien een sterke toename van kinderen die door vechtscheidingen extra ondersteuning nodig hebben; professionals besteden veel tijd aan conflicterende ouders in plaats van aan de kinderen zelf. In de jeugdbescherming speelt verder personeelstekort en hoog verloop: medewerkers hebben te veel dossiers, ervaren druk en ervaren soms kritiek na publieke misstanden, wat leidt tot vertrek van ervaren krachten en klachten van ouders over onervaren hulpverleners.
Het kabinet en gemeenten spraken in 2023 af de jeugdhulp beter af te bakenen: minder snel ingrijpen bij lichte problemen om ruimte te scheppen voor ernstige gevallen. Minister Mirjam Sterk werkt aan een wetsvoorstel dat gemeenten moet helpen beter te bepalen wie wanneer hulp krijgt en wat gezinnen zelf of hun netwerk kunnen doen. Ideeën zoals een eigen bijdrage voor lichte hulp worden besproken. De eerste versie van het wetsvoorstel kreeg veel kritiek — met name de roep om extra financiële middelen vanuit gemeenten — en een definitief voorstel wordt na de zomer verwacht, maar steun in de Tweede Kamer is onzeker.
Wetswijzigingen alleen lossen de problemen niet op: financiering, aanbesteding, personeelsbeleid en de toegenomen vraag vergen structurele maatregelen. Zonder extra middelen, betere bedrijfsvoering en versterking van het personeel blijven kwetsbare kinderen het meest risico lopen.