Waarom heeft Iran Israël aangevallen? En waarom net nu?
In dit artikel:
Afgelopen nacht bestookte Iran opnieuw Israël met raketten, terwijl Israël kort daarvoor Beiroet had aangevallen. Beide landen zitten daarmee in een nieuwe geweldsgolf, ondanks een formeel staakt-het-vuren dat sinds 17 april golden zou hebben. Iran kondigde aan een weeklang aanvallen te willen voeren; Israël sloeg terug op Iraanse doelwitten, onder meer industriële en economische infrastructuur zoals petrochemische installaties.
Midden-Oostenexpert Jens Franssen benadrukt dat dit conflict diepgeworteld is en zich over decennia uitstrekt, waardoor het onmogelijk is één duidelijke beginmijlpaal aan te wijzen. Wat wel vaststaat: recente raketlanceringen door Iran volgden op enkele Israëlische acties die Teheran als het overschrijden van rode lijnen beschouwt. Militair gezien hebben Iraanse raketten beperkt effect omdat Israël een sterk luchtafweersysteem heeft dat veel aanvallen onderschept; de meeste schade is daarom politiek-symbolisch bedoeld: Iran wil hiermee tonen dat het nog slagkracht heeft en serieus genomen wil worden in onderhandelingen, ook over strategische kwesties zoals de Straat van Hormuz.
Israël richt zich nu vaker op economische infrastructuur omdat grote militaire faciliteiten in Iran volgens verslaggeving al zwaar zijn beschadigd. Tegelijk is Libanon een brandpunt: Israël voert daar oorlog tegen Hezbollah, een door Iran gesteunde militie, en bombardeert nog steeds zuidelijke dorpen. Iran ziet ook in dat dossier reden om druk te zetten op Israël en zijn bondgenoten.
De Verenigde Staten spelen een splijtende rol. President Trump riep Netanyahu naar verluidt op niet te reageren om verdere escalatie te voorkomen en ruimte te laten voor diplomatieke oplossingen die hij nastreeft. Tegelijkertijd is er frictie tussen de VS en Israël — onder meer door berichten dat Israëlische inlichtingendiensten Amerikaanse onderhandelaars zouden hebben bespioneerd — waardoor Iran hoopt een wig tussen Washington en Jerusalem te drijven. Franssen wijst erop dat snelle top-downonderhandeling door Trump botst met de complexe, langdurige realiteit van regionale verhoudingen.
Het staakt-het-vuren is praktisch gebroken en beide kanten verhogen de inzet; Israël roept reservisten op. Er zijn al tekenen van bredere spanningen — de door Iran gesteunde Houthi’s in Jemen voerden een aanval uit op Israël — maar Franssen acht een volledige regionale oorlog op korte termijn onwaarschijnlijk. De huidige confrontatie kan enkele dagen duren of uitmonden in een nieuwe escalatieronde, en hervatting van vrede vergt veel tijd en ervaren onderhandelaars.