Waarom heeft Amsterdam zo'n groot crackprobleem?

In dit artikel:

Het gebruik van crack is in Amsterdam de afgelopen jaren zichtbaarder geworden. Bewoners en professionals melden meer openlijk drugsgebruik, vervuiling, intimidatie en gevoelens van onveiligheid in verschillende stadsdelen. Of het totale aantal gebruikers daadwerkelijk sterk is toegenomen, is nog onzeker, omdat betrouwbare cijfers ontbreken. De GGD schat dat in Amsterdam 3.000 tot 9.000 mensen regelmatig crack gebruiken. Landelijk werd in 2023 het aantal problematische crackgebruikers geschat op 27.900.

Volgens GGD-onderzoeker Thijs Fassaert wordt crack populairder doordat cocaïne goedkoper, goed verkrijgbaar en van relatief goede kwaliteit is. Daarnaast zijn de omstandigheden voor kwetsbare mensen verslechterd. Een tekort aan laagdrempelige opvang, weinig dagbesteding, eenzaamheid, de woningnood en problemen in de geestelijke gezondheidszorg zorgen ervoor dat meer mensen dakloos raken en hun gebruik in de openbare ruimte plaatsvindt.

De problematiek is volgens deskundigen niet nieuw. Crack speelt al ongeveer vijftien jaar een steeds grotere rol. Tijdens de heroïne-epidemie van de jaren zeventig en tachtig rookte een groot deel van de opiaatverslaafden al cocaïne. De huidige situatie verschilt echter op belangrijke punten. Crack veroorzaakt een korte euforie en een sterke, snel terugkerende behoefte aan meer, terwijl heroïne langer verzadigt. Ook bestaat er voor crack geen vervangend middel zoals methadon, waardoor hulpverleners minder grip hebben op de gebruikersgroep. De burgemeesters van de vier grote steden hebben het kabinet daarom gevraagd onderzoek naar medicatie tegen crackverslaving mogelijk te maken.

De gebruikers vormen geen homogene groep. Naast oudere, langdurig verslaafde voormalige heroïnegebruikers zijn er jongere mensen met een chaotischer bestaan, die vaak meerdere middelen combineren. Ook zijn er zowel dakloze als gehuisveste gebruikers, onder wie Nederlanders, EU-migranten en mensen van buiten de Europese Unie. Veel gebruikers hebben te maken met trauma, verwaarlozing en andere complexe problemen; drugsgebruik kan daarbij functioneren als vorm van zelfmedicatie.

De meeste meldingen komen uit en rond parken en drukke plekken in de stad. Het Oosterpark geldt als een belangrijke ontmoetingsplaats voor gebruikers. Een tijdelijke gebruikersbus, die van april vorig jaar tot afgelopen zomer een veilige plek voor gebruik bood, werd beëindigd omdat de buurt juist meer overlast ervoer. Ook in het Noorderpark, Vondelpark en Westerpark zijn problemen. In het centrum gaat het onder meer om het Centraal Station, de Kamperbrug, de Zeedijk en de Wallen. In wijken als de H-buurt en rond het Delflandplein melden bewoners overlast door dealen en gebruik in flats.

Over de aanpak bestaat politieke verdeeldheid. Sommige partijen willen strenger optreden en overlastgevende gebruikers eventueel terugsturen, terwijl andere vooral inzetten op zorg. Een meerderheid van de Amsterdamse gemeenteraad wil het boetebeleid voor buitenslapers afschaffen. Burgemeester Femke Halsema zoekt tegelijk naar manieren om mensen die in portieken slapen weg te sturen wanneer dat nodig is.

Halsema wil meer gebruikersruimtes openen en voor de H-buurt een gerichte oplossing vinden. Op plekken waar de situatie escaleert, overweegt zij tijdelijke verplaatsingsacties van daklozen. Ook benadrukt ze dat woningnood en de druk op de geestelijke gezondheidszorg de dakloosheid versterken. De GGD werkt aan een onderzoek naar gebruikers op zogenoemde hotspots. Volgens Fassaert is een oplossing alleen mogelijk met langdurige samenwerking tussen zorg, politie en gemeenten; ook steden als Frankfurt, Zürich en Antwerpen zoeken naar effectieve aanpakken.