Waarom Europa meer naar Oost-Azië moet kijken

In dit artikel:

Nederland en Europa moeten de banden met Japan, Taiwan en Zuid-Korea aanzienlijk versterken. Dat stellen de Leidse wetenschappers Reinhard Breuker en Leon Wits in hun boek *De kracht van middenmacht*, dat zij schreven vanuit hun expertise als japanologen, koreanist en sinoloog. Ook maken zij de podcast *Breuklijn Oost-Azië*.

Volgens de auteurs staat Europa onder druk door de oorlog van Rusland, de economische en geopolitieke concurrentie van China en de onvoorspelbare houding van de Verenigde Staten. In die situatie zijn democratische partners in Oost-Azië onmisbaar. Japan, Taiwan en Zuid-Korea delen met Europese landen belangrijke waarden, zoals mensenrechten, politieke vrijheden, vrije scheepvaart en internationale handelsregels. Bovendien hebben zij door hun ligging en geschiedenis meer kennis van China dan Europa. Als zogenoemde middenmachten kunnen zij afzonderlijk niet tegen de grootmachten op, maar door samenwerking kunnen ze wel gezamenlijk invloed uitoefenen.

Breuker en Wits willen het beeld corrigeren dat Azië vooral gelijkstaat aan China. Japan, Taiwan en Zuid-Korea behoren volgens hen tot de succesvolste niet-westerse democratieën. Hoewel ze alle drie een dictatoriaal verleden kennen en zeker niet probleemloos zijn, hebben ze hun vrijheid behouden ondanks de nabijheid van China. Dat maakt hun ontwikkeling ook een weerlegging van de Chinese stelling dat democratie uitsluitend westers zou zijn.

De drie landen bieden Europa bovendien praktische lessen. Taiwan heeft een uitgebreid systeem ontwikkeld om desinformatie tegen te gaan. Japan verminderde na eerdere handelsconflicten met China zijn afhankelijkheid van Chinese grondstoffen, terwijl Europa volgens de wetenschappers te lang geloofde dat economische verwevenheid vanzelf tot vrede zou leiden. Japan en Zuid-Korea houden daarnaast rekening met uiteenlopende politieke scenario’s, zoals een terugkeer van Donald Trump, in plaats van te hopen dat ongunstige ontwikkelingen uitblijven.

De samenwerking tussen Nederland, de Europese Unie en de drie landen is al verbeterd. De EU heeft sinds 2019 een vrijhandelsverdrag met Japan, de NAVO werkt nauwer met het land samen en ook de defensierelaties met Zuid-Korea nemen toe. Met Taiwan bestaan geen officiële diplomatieke betrekkingen, maar de onofficiële contacten zijn de afgelopen tien jaar intensiever geworden. Economisch zijn de banden met Japan en Zuid-Korea al sterk, onder meer door de samenwerking tussen ASML en Samsung.

Toch vinden Breuker en Wits dat Nederland structureel meer kennis en capaciteit moet opbouwen. Ze pleiten voor meer aandacht voor Oost-Azië op ministeries, in het onderwijs en in het buitenlandbeleid, en voor het beëindigen van een eenzijdige trans-Atlantische en eurocentrische blik. Breuker stelt bovendien een Koninklijk Nederlands Instituut in Korea voor: een permanente organisatie die, anders dan een ambassade, langdurige netwerken en gespecialiseerde kennis opbouwt. Volgens de onderzoekers heeft Nederland door zijn technologie, innovatie en expertise in watermanagement nu een sterke uitgangspositie, maar moet het snel handelen om die positie te behouden.