Waarom 'Eindtijdfascisme' een van de belangrijkste boeken van het moment is

In dit artikel:

In hun boek ‘Eindtijdfascisme (en de strijd om het leven op aarde)’ onderzoeken Naomi Klein en Astra Taylor wat er gebeurt wanneer mensen het vertrouwen in de toekomst verliezen. Klimaatverandering, oorlog, economische onzekerheid, migratie, ongelijkheid en wantrouwen tegenover democratische instellingen versterken samen het gevoel dat de wereld oncontroleerbaar wordt. In die onzekerheid kunnen politieke bewegingen gedijen die geen echte oplossingen bieden, maar wel zondebokken aanwijzen, zoals migranten, wetenschappers, elites of journalisten.

Volgens Klein en Taylor is autoritaire politiek niet alleen een ideologie die van bovenaf wordt opgelegd. Ze speelt ook in op bestaande frustraties en angst bij burgers. Democratie wordt daardoor niet alleen bedreigd wanneer instellingen worden uitgehold, maar ook wanneer mensen niet langer geloven dat ze samen hun toekomst kunnen beïnvloeden.

De auteurs leggen bovendien een verband tussen de klimaatcrisis en de opkomst van autoritair denken. Een bedreigde toekomst kan leiden tot solidariteit en een eerlijke verdeling van de lasten, maar ook tot nationalisme, uitsluiting en ieder-voor-zichdenken. Het begrip ‘eindtijdfascisme’ beschrijft de gevaarlijke overtuiging dat de ondergang toch onafwendbaar is. Als de toekomst al verloren lijkt, kunnen machthebbers zich gerechtvaardigd voelen om verantwoordelijkheid af te schuiven, macht niet langer te begrenzen en de belangen van kwetsbare groepen of toekomstige generaties te negeren.

Die analyse is volgens de recensent ook relevant voor Europa, waar klimaatbeleid onder druk staat door economische en geopolitieke onzekerheid. Klimaatbeleid gaat daarbij niet alleen over CO₂-uitstoot, maar ook over macht, rechtvaardigheid, solidariteit en de vraag wie de kosten van de transitie draagt.

Ondanks de harde kritiek op autoritarisme, klimaatontkenning en maatschappelijke ontwrichting geven Klein en Taylor de wanhoop niet het laatste woord. Ze waarschuwen dat fatalisme burgers tot toeschouwers maakt en politieke keuzes als onvermijdelijke natuurwetten laat lijken. De toekomst ligt volgens hen niet vast: maatschappelijke veranderingen ontstaan uit keuzes, machtsverhoudingen, ideeën en georganiseerde belangen.

Dat betekent geen eenvoudig optimisme. Om democratie en een leefbare toekomst te verdedigen zijn organisatie, engagement en politieke moed nodig. Het boek roept daarom op tot burgers die zich niet door angst laten verdelen, instellingen die macht controleren en een politiek die opnieuw duidelijk maakt dat gezamenlijke actie zin heeft. ‘Eindtijdfascisme’ is daarmee zowel een waarschuwing als een oproep om de toekomst niet af te schrijven, maar ervoor te blijven vechten.