Waarom diesel nu zo duur is? Europa produceert zelf veel benzine, maar moet diesel importeren
In dit artikel:
Bij de pomp is iets ongebruikelijks te zien: diesel en benzine kosten bijna evenveel, en diesel was vorige week zelfs soms duurder. Normaal is benzine in Nederland prijziger omdat de accijns erop beduidend hoger is (ongeveer €0,84 per liter tegenover ongeveer €0,55 voor diesel), waardoor ook het btw-bedrag groter uitvalt. Desondanks noteerden tankstations langs snelwegen onlangs scherpe dieselprijzen rond €2,52/liter, met uitschieters boven €2,54 — records die alleen in 2022 enigszins in de buurt kwamen.
De achterliggende oorzaak ligt vooral bij de mondiale handelsstromen en geopolitieke spanningen. Tot 2022 kwam veel van Europa’s diesel uit Rusland; na de Russische inval in Oekraïne stopten oliemaatschappijen en later de EU formeel met die import. Europa vond sindsdien andere leveranciers (India, VS, Saoedi-Arabië, VAE), maar veel leveringen uit de Golfregio liggen nu onder druk door aanvallen op raffinaderijen en de afsluiting van de Straat van Hormuz door Iran. Daardoor is de toevoer van diesel uit die regio deels stilgevallen en raakt de markt krapper, wat de prijs opdrijft.
Voor benzine is de situatie anders: Europa produceert zelf veel benzine en is zelfs netto-exporteur, waardoor dreigende tekorten er nog niet zijn. Wel beïnvloeden hogere olieprijzen en verstoringen in de aanvoer ook de benzineprijs, maar niet in dezelfde mate als bij diesel. Rafinaderijen kunnen niet altijd eenvoudig schakelen naar meer dieselproductie; dat vraagt aanpassingen in processen en soms andere – zwaardere – ruwe olie.
De hoge dieselprijs treft vooral beroepstransport: bijna alle vrachtauto’s rijden op diesel. Bij personenauto’s speelt het veel minder, omdat slechts zo’n 6 procent van de Nederlandse auto’s diesel is en de verkoop van nieuwe diesels sterk teruggelopen is (van circa 50% van de nieuwe verkopen in 2015 naar ongeveer 9% recentelijk).
Waarom de pompprijzen zo snel oplopen, terwijl de nu getankte brandstof vaak al eerder is geproduceerd? Volgens econoom Rico Luman passen oliemaatschappijen prijsverhogingen razendsnel toe. Anderen, zoals Jilles van den Beukel, vinden dat prijzen ook snel dalen als de olieprijs zakt. Een ACM-onderzoek over 2007–2023 toont echter aan dat prijsstijgingen aan de pomp gemiddeld sneller worden doorberekend dan prijsdalingen, wat consumenten 2,2–4,8 cent per liter kan kosten; wie precies verantwoordelijk is (raffinaderijen, pomphouders of consumentengedrag) blijft onduidelijk.