Waarom de publieke omroep het coronaverhaal van VWS klakkeloos overnam

In dit artikel:

Nieuwsuur meldde op 1 september 2026 dat het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) tijdens de coronacrisis de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB) inschakelde om niet alleen het crisisbeleid vast te leggen, maar ook een verdedigend narratief te ontwikkelen. Volgens een interne VWS-nota uit het voorjaar van 2020 vreesden de hoogste ambtenaren al vroeg dat het ministerie zich later over zijn keuzes zou moeten verantwoorden. Zij wilden voorkomen dat evaluaties door de Tweede Kamer of de Onderzoeksraad voor Veiligheid zouden worden uitgevoerd.

De NSOB produceerde voor VWS rapporten en argumentatielijnen om kritiek op het coronabeleid te pareren. Het rapport met deze narratieven is nog altijd niet openbaar. Nieuwsuur ontdekte wel dat het document bestaat, ongeveer 700.000 euro kostte en door toenmalig minister Hugo de Jonge werd geraadpleegd voordat hij in juli 2026 door de coronacommissie werd verhoord. In vrijgegeven materiaal staan formuleringen als dat achteraf kritiek leveren eenvoudig is en dat pijnlijke besluiten tijdens een crisis onvermijdelijk zijn.

Hoogleraar staatsrecht Wim Voermans noemde de VWS-nota onthutsend en zag daarin een poging om parlementaire controle te omzeilen. De auteur stelt bovendien dat de NSOB met het narratief verder ging dan neutrale advisering. Een NSOB-publicatie uit 2025 beschrijft hoe beleidsmakers met zorgvuldig gekozen woorden en verhalen steun voor plannen kunnen creëren, ook wanneer de kwaliteit daarvan ter discussie staat. Tegelijkertijd werden Woo-verzoeken om onderliggende stukken tijdens de crisis afgewezen met een beroep op tijdgebrek.

Volgens het artikel kwamen vergelijkbare formuleringen veelvuldig terug in programma’s van de publieke omroep. Dat zou botsen met de wettelijke en eigen journalistieke opdracht van de NPO om onafhankelijk en betrouwbaar te informeren. De auteur verwijt de raad van toezicht van de NPO dat die niet ingreep. Tijdens de coronacrisis werd die raad geleid door Tjibbe Joustra, die daarnaast sinds 2019 voorzitter was van de raad van toezicht van de NSOB.

Joustra was eerder de eerste Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), een functie die hij van 2004 tot 2009 vervulde. Ook zijn opvolger bij de NPO, Pieter-Jaap Aalbertsberg, leidde de NCTV, van 2019 tot 2025. De auteur ziet hierin een voorbeeld van een bredere verwevenheid tussen de publieke omroep, de NCTV, veiligheidsdiensten en de bestuurlijke top van Nederland.

Het artikel plaatst die ontwikkeling in de geschiedenis van de NPO. Onder het in 2016 ingevoerde systeem benoemt de raad van toezicht zelf de bestuurders, nadat eerdere politieke benoemingen tot zorgen over onafhankelijkheid hadden geleid. Onder Joustra zouden volgens onderzoeksjournalisten Kim van Keken en Joost Ramaer toch meerdere VVD’ers op invloedrijke posten zijn beland. De auteur verbindt dit ook aan eerdere affaires binnen de publieke omroep en aan klachten over politieke beïnvloeding en een angstcultuur bij WNL.

De uiteindelijke conclusie van het artikel is dat de publieke omroep mogelijk kritiekloos een door VWS en de NSOB ontwikkeld verhaal heeft overgenomen. Tegelijkertijd wordt Nieuwsuur geprezen omdat het de totstandkoming van dat narratief alsnog onderzocht en openbaar maakte.