Waarom de machtigste man van China bijna alleen aan tafel zit

In dit artikel:

Volgende week komt het Centraal Comité van de Chinese Communistische Partij vier dagen bijeen in Peking. Officieel staat partijdiscipline op de agenda, maar de vergadering moet vooral de grootste zuivering van de Chinese legertop in tientallen jaren bekrachtigen. De bijeenkomst vindt plaats kort na een door president Xi Jinping ingevoerde feestdag die de Chinese aanspraak op Taiwan benadrukt. Dat onderstreept de spanning tussen Xi’s politieke ambities en zijn groeiende wantrouwen tegenover de generaals die een eventuele oorlog moeten leiden.

De zuivering bereikte begin dit jaar een hoogtepunt met het verdwijnen van generaal Zhang Youxia, de nummer twee van het Volksbevrijdingsleger en een vertrouweling uit Xi’s familiekring. Samen met de stafchef van het leger werd hij beschuldigd van ernstige schendingen van discipline en wet. Beiden hadden gevechtservaring uit de grensoorlog met Vietnam, iets wat bij de huidige Chinese legerleiding uitzonderlijk is. Vorige maand werden ze uit de Partij en het leger gezet en doorverwezen naar de militaire aanklager; het plenum moet dat besluit formeel goedkeuren.

De bezetting van de vergaderzaal wordt nauwlettend gevolgd. Bij eerdere plenums ontbraken opvallend veel militairen, nadat negen topgeneraals uit de Partij waren verwijderd. De officiële beschuldiging is meestal corruptie: China investeert miljarden in zijn militaire modernisering en zowel wapencontracten als promoties zijn gevoelig voor omkoping. Maar onder Xi wordt de anticorruptiecampagne ook gebruikt om politieke tegenstanders uit te schakelen. In de recente dossiers weegt vooral het verwijt van politieke ontrouw zwaar. De gevallen generaals zouden kliekjes hebben gevormd en het gezag van Xi hebben ondermijnd.

Xi heeft de macht over het leger daardoor vrijwel volledig naar zich toegetrokken. Van de zeven leden van de Centrale Militaire Commissie, die het leger bestuurt, zijn er nog slechts twee over: Xi zelf en een commissaris met een achtergrond in de disciplinaire controle. Van de 35 generaals die Xi sinds 2020 persoonlijk bevorderde, zijn er volgens de berichtgeving 29 zeker of vrijwel zeker gezuiverd. Veel ontslagen officieren kwamen uit de Raketmacht of uit het Oostelijk Commando, de eenheid die een aanval op Taiwan zou moeten uitvoeren. De partijpers waarschuwt intussen voor ‘mensen met twee gezichten’ die tijdens komende personeelswissels buiten de leiding moeten worden gehouden.

Voor Taiwan betekent de chaos op korte termijn waarschijnlijk minder direct gevaar. Een invasie vereist jarenlange samenwerking tussen marine, luchtmacht, raketeenheden en landingstroepen. Juist de generaals die die operatie zouden moeten voorbereiden, zijn verdwenen of worden onderzocht. Amerikaanse inlichtingendiensten twijfelen daardoor sterker of China in 2027 werkelijk klaar zal zijn voor een aanval. China heeft dat jaar eerder genoemd als moment waarop het leger in staat moet zijn een oorlog om Taiwan te voeren en te winnen. China-expert Sara Van Hoeymissen van de Koninklijke Militaire School acht het leger momenteel evenmin optimaal voorbereid.

Rond Taiwan bleef het na de nationale feestdag van 10 oktober relatief rustig en bleef een grote militaire oefening uit. Xi kiest voorlopig eerder voor diplomatieke druk dan voor openlijke militaire escalatie, onder meer via contacten met Donald Trump. Tegelijk ligt een Amerikaans wapenpakket ter waarde van 14 miljard dollar voor Taiwan al maanden stil, omdat Trump het als onderhandelingsmiddel gebruikt. De huidige rust komt volgens de analyse dus niet alleen door Taiwanese afschrikking, maar ook door de interne wanorde in de Chinese legerleiding en de Amerikaanse terughoudendheid.

Peking houdt wel vast aan het uiteindelijke doel: eenmaking met Taiwan. De nieuwe Chinese herdenkingsdag voor het herstel van Taiwan, die op zondag wordt gevierd, moet de claim ondersteunen dat het eiland sinds 1945 bij China hoort. Xi noemt hereniging onvermijdelijk. Volgens Van Hoeymissen kan vooral 2028 riskant worden. Dan kiest Taiwan een nieuwe president, terwijl in de Verenigde Staten een nieuwe president wordt verkozen. Een overwinning van de pro-Chinese Kuomintang kan Xi tot afwachten bewegen; een nieuwe regering die afstand houdt van Peking kan juist de indruk versterken dat onderhandelen niets oplevert. Amerikaanse verkiezingsretoriek en een machtswisseling in Washington kunnen de spanningen verder aanwakkeren.

Het plenum kan maandag aanwijzingen geven over Xi’s volgende stap. Als hij de open plaatsen in de Militaire Commissie invult, begint de wederopbouw van de legertop. Laat hij ze vacant, dan is de machtsstrijd vermoedelijk nog niet voorbij. Ook de formulering van het slotcommuniqué is belangrijk: een beschuldiging van samenzwering zou erop wijzen dat de zuivering meer was dan een anticorruptieactie. Xi beschikt dan over een leger dat hem waarschijnlijk minder snel tegenspreekt, maar mogelijk ook over een leiding die door gebrek aan ervaring en kritische stemmen minder goed in staat is hem voor een riskante aanval te waarschuwen.