Waarom de leesvaardigheid van jongeren al jaren daalt: 'Veelkoppig monster'

In dit artikel:

De leesvaardigheid van Nederlandse 15-jarigen is volgens het internationale PISA-onderzoek van 2025 opnieuw gedaald, ondanks extra aandacht, overheidsinvesteringen en inspanningen van bibliotheken en kenniscentra. Een aanzienlijk deel van de jongeren leest zwak genoeg om het risico te lopen de middelbare school laaggeletterd te verlaten. Vooral vmbo-leerlingen hebben moeite met lezen.

Volgens Barbara Wormgoor van Stichting Lezen en Jeroen Dera, universitair hoofddocent Nederlandse letterkunde, wordt lezen steeds sterker verdrongen door gamen, sociale media, streaming, winkelen en andere activiteiten die om de aandacht van jongeren vragen. Ook gebruiken jongeren AI-programma’s zoals ChatGPT om teksten samen te vatten. In de leeftijd van 12 tot 25 jaar ontstaat bovendien vaak een leesdip.

De experts maken zich niet alleen zorgen over de gemiddelde daling, maar ook over de groeiende verschillen tussen jongeren. Kinderen die thuis veel met boeken in aanraking komen, beginnen met meer kansen dan kinderen uit een minder taalrijke omgeving. Daardoor dreigt volgens Dera een kleine ‘geletterde elite’ te ontstaan die complexe informatie goed kan begrijpen, terwijl een grotere groep achterblijft.

Staatssecretaris Tielen kondigt voor het najaar een actieplan voor basisvaardigheden aan. Wormgoor en Dera benadrukken echter dat verbetering een zaak van lange adem is en geen enkele oplossing kent. Scholen moeten meer aandacht besteden aan leesbevordering, leraren zouden extra scholing over boeken en leesonderwijs moeten krijgen en scholen zouden op hun leesbeleid kunnen worden beoordeeld. Ook bibliotheken, de overheid en de samenleving als geheel moeten helpen, bijvoorbeeld door boeken actief naar kinderen en gezinnen te brengen.