Waarom de asielopvang wéér dichtslibt - en er zelfs dwangsommen moeten worden betaald
In dit artikel:
Azc’s sluiten terwijl er nauwelijks nieuwe plekken bijkomen, zorgt voor een nieuwe opvangcrisis. Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) kan onvoldoende alternatieve locaties vinden nu gemeenten contracten laten aflopen; Hardenberg en Epe bijvoorbeeld houden vast aan afspraken en eisen dat de azc’s sluiten. Omdat het COA niet op tijd andere verblijven kan regelen, zijn er inmiddels dwangsommen opgelegd — in Hardenberg kunnen die oplopen tot circa 5 miljoen euro; vergelijkbare boetes zijn al betaald aan Westerwolde omdat Ter Apel structureel overbezet is.
Het probleem speelt ondanks dat de instroom van vluchtelingen lager is dan tweeënhalf jaar geleden: er ontbreken nog steeds duizenden opvangplaatsen. Veel nieuwe locaties zijn tijdelijke noodopvang met contracten van één tot drie jaar (plaatsen in Loenen, Beekbergen, Zwolle), terwijl structurele azc’s voor onbepaalde tijd nog maar beperkt open zijn (onder andere Schalkhaar, Luttelgeest, Dronten). Bovendien sluit de tijdelijke locatie in Biddinghuizen op 3 april, waardoor ongeveer 1.250 mensen opnieuw elders moeten worden ondergebracht; Walibi wordt weer festivalterrein.
De politieke context vergroot de impasse. Anti-azc-partijen boekten winst bij gemeenteraadsverkiezingen, wat lokale politici ertoe brengt beloften na te komen en weinig geneigd te zijn nieuwe opvang te accepteren. Nieuwe asielminister Bart van den Brink (CDA) verwijst gemeenten aan de spreidingswet: elke gemeente moet een aandeel vluchtelingen opvangen naar rato van inwonertal. De minister waarschuwt dat gemeenten daaraan gehouden zijn en eventueel gedwongen kunnen worden tot medewerking, maar of dat echt zal gebeuren is onduidelijk.
Praktische alternatieven zijn beperkt en duur. Het COA zet tijdelijk opgevangen mensen soms in hotels of op cruiseschepen (zoals MS Galaxy in Amsterdam), wat de begroting fors belast. Sporthallen of tentenkampen worden alleen als uiterste noodoplossing gezien. Tegelijk werkt het kabinet aan strengere asielregels (onder meer beperkingen op gezinshereniging en kortere verblijfsvergunningen) om de instroom te beperken, maar de effectiviteit daarvan moet nog blijken.
Kortom: een combinatie van beperkte beschikbare locaties, lokale politiek die sluitingen afdwingt en tijdelijke oplossingen die niet toereikend of te kostbaar zijn leidt tot een patstelling. Zonder snelle politieke en organisatorische stappen dreigt opnieuw een groot tekort aan opvangplekken en oplopende kosten door boetes en noodhuisvesting.