Waar omgevingsdiensten verzaken, zijn burgerinitiatieven cruciaal!
In dit artikel:
Omgevingsdiensten zouden vergunningverlening, toezicht en handhaving moeten waarborgen, maar in de praktijk functioneren die systemen vaak onvoldoende. De commissie Van Aartsen (2021) oordeelde al dat het stelsel ineffectief is en benoemde gevaarlijke politieke beïnvloeding van handhaving. Een recent wetsvoorstel lost dat volgens Frans Vollenbroek van Stichting Advocaat van de Aarde niet op: het voegt vooral kwaliteitseisen toe, maar verandert de afhankelijkheid van politieke wil niet. Vollenbroek: "Wij zien meestal onwil."
Stichting Mobilisation for the Environment (MOB), partner van Advocaat van de Aarde, heeft herhaaldelijk via rechtszaken resultaten afgedwongen waar toezichthouders falen. Praktijkvoorbeelden wijzen op structurele problemen: het ooit ingevoerde Programma Aanpak Stikstof (PAS) was bedoeld om beschermingsplicht te omzeilen en werd uiteindelijk door de Raad van State vernietigd na juridische procedures; in de Waddenzee worden volgens de organisaties nog steeds schadelijke lozingen toegestaan doordat oude, vaak permanente lozingsvergunningen van Rijkswaterstaat op verouderde normen blijven berusten.
Advocaat van de Aarde pleit voor diepere hervormingen: omgevingsdiensten moeten zelfstandiger opereren, rechtskrachtiger advies geven bij vergunningen (waarvan het bevoegd gezag enkel met een publieke motivatie mag afwijken) en onafhankelijk kunnen toezien en handhaven, los van politieke druk. Totdat zo’n structurele omslag gerealiseerd is, blijven burgerinitiatieven en juridische acties onmisbaar om ecologische grenzen, biodiversiteit en volksgezondheid te beschermen.
Om de Basiskwaliteit Natuur in stad en landschap te bereiken bundelen Advocaat van de Aarde en Groene Bondgenoten krachten: Groene Bondgenoten mobiliseert vrijwilligers en lokale projecten, Advocaat van de Aarde verstrekt waar nodig juridische ondersteuning. Samen versterken ze de capaciteit van burgeracties om de overheid juridisch en maatschappelijk ter verantwoording te roepen.