Waar komt dat Iraanse anti-Amerika-gevoel toch vandaan, vragen Amerikanen zich af
In dit artikel:
De kolkende achtergrond van de huidige spanningen met Iran wordt in dit stuk teruggevoerd op westerse inmenging, met name de in 1953 door de CIA en Britse diensten gesteunde staatsgreep (Operatie Ajax) die het politieke traject van Iran diepgaand veranderde. De auteur begint met een vergelijking tussen de film Memento en de hedendaagse politiek: Israelische leiders zouden een kiesbare maar impulsieve Amerikaanse president voor hun doelen gebruiken, maar de echte zorg is dat de Verenigde Staten zelf — in persoon en beleid — lijden onder kortzichtige beslissingen met lange gevolgen.
Aanleiding voor het stuk is recente retoriek uit Washington die Iran reduceert tot decennialange vijandigheid jegens de VS. Die vijandigheid krijgt in de analyse een historische context: al vanaf het Britse tijdperk speelde oliebelang een centrale rol. Na de Eerste en Tweede Wereldoorlog kwam in Iran een monarchie tot stand die in wisselwerking met westerse belangen fungeerde. In 1951 nationaliseerde premier Mohammad Mossadeq de olie-industrie, wat leidde tot confrontatie met Groot-Brittannië en uiteindelijk tot samenwerking tussen MI6 en de CIA om Mossadeq te verwijderen. De operatie werd geleid door Kermit Roosevelt, kleinzoon van Theodore Roosevelt; volgens historici en kroniekschrijvers betaalde de CIA destijds om politici, militairen, media en straatgroepen te beïnvloeden.
Het directe resultaat was de terugkeer van een pro-westerse sjah, maar op de lange termijn het omgekeerde van stabiliteit: onderdrukking, groeiende volkswoede, een islamitische revolutie en jarenlange vijandschap die ook door oorlogen in de regio verder werden aangewakkerd. Wat ooit in Washington werd geprezen als een grote overwinning, wordt in retrospectief beschreven als een strategische blunder met verstrekkende gevolgen voor Iran, het Midden-Oosten en de VS zelf.
De hoofdboodschap is waakzaamheid: beleidskeuzes die op korte termijn logisch lijken, kunnen generatieslang negatieve effecten hebben. Nu de kans op een Amerikaans-Israëlische militaire confrontatie met Iran weer speelt, pleit de tekst ervoor de lessen uit 1953 te onthouden om toekomstige rampen te voorkomen.