Waar de wilde dieren zijn: het volgen van de biodiversiteit bij ARTIS
In dit artikel:
2 mei 2026 — In ARTIS Koninklijke Dierentuin in Amsterdam voerden onderzoekers, studenten en stadsmedewerkers een bioblitz uit om de huidige biodiversiteit in en rond het park vast te leggen. De actie is onderdeel van een groter initiatief van ARTIS, het Instituut voor Biodiversiteit en Ecosysteemdynamica (IBED) van de Universiteit van Amsterdam en de gemeente Amsterdam om een 100 meter lange kademuur achter ARTIS om te vormen tot een natuurvriendelijke oever en zo de biodiversiteit in de stadswateren te vergroten.
Tijdens de zonnige ochtend trokken teams over vaste routes: de ene groep telde vogels in het park, anderen namen watermonsters voor waterinsecten, weer anderen onderzochten planten, bodemdieren en inheemse insecten langs de oevers. De waarnemingen — van duiven en parkieten tot reigers en allerlei ongewervelden — worden als wetenschappelijk referentiepunt opgeslagen. Dat baseline-onderzoek is cruciaal: zonder voorafgaande meting zijn latere veranderingen na kadeherinrichting alleen anekdotisch. Met de bioblitz willen de betrokken ecologen aantonen of een natuurlijke oever daadwerkelijk meer leefruimte en voortplantingsmogelijkheden biedt voor vissen, amfibieën, planten en insecten.
Het project benadrukt het belang van interdisciplinair samenwerken tussen wetenschap, beheer en beleid. ARTIS levert de locatie en publiek bereik, IBED de ecologische expertise en de gemeente kan stedelijke infrastructuur aanpassen. Volgens de onderzoekers maakt die gecombineerde aanpak de resultaten relevanter en vergroot ze de kans dat ingrepen blijven bestaan. ARTIS fungeert daarbij als proeftuin waar kleinschalige natuurinterventies getest en getoond kunnen worden aan bezoekers.
De bioblitz sluit aan op en versterkt andere lopende onderzoeksprojecten. ARTIS is demonstratielocatie voor ARISE-sensoren die vogeltrek monitoren, en is recent benoemd tot Amsterdamse Urban Night Sky Space, wat het bijzonder geschikt maakt voor onderzoek naar lichtvervuiling. IBED-onderzoeker Emily Burdfield-Steel en haar studenten installeerden tijdens het evenement nestkastcamera’s om effecten van kunstlicht op broedsucces te bestuderen; zo kunnen de invloed van licht en andere verstedelijkingsfactoren van elkaar worden onderscheiden.
Organisatoren willen de bioblitzdagen herhalen en daarbij mogelijk meer studenten, vrijwilligers en bezoekers betrekken. Eendaagse acties zijn effectief om snel veel waarnemers te mobiliseren, maar herhaalde monitoringsessies geven pas echt ecologisch inzicht. De verzamelde data dienen niet alleen wetenschappelijke doelen maar hebben ook directe beleidsrelevantie nu Amsterdam inzet op een groenere, veerkrachtigere stad. Door vooraf en achteraf te meten hopen onderzoek en beheer aantoonbaar te maken of natuurvriendelijke kades daadwerkelijk bijdragen aan stedelijke biodiversiteit.