VWS liet 'eigen verhaal' over corona schrijven terwijl kritiek opliep

In dit artikel:

Het ministerie van Volksgezondheid (VWS) gaf tijdens de coronacrisis duizenden interne documenten aan de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB). Het externe bureau kreeg voor ongeveer 700.000 euro de opdracht om het eigen perspectief van VWS op de corona-aanpak vast te leggen. Uit onderzoek van Nieuwsuur blijkt dat het ministerie daar al in mei 2020 mee begon, omdat het rekening hield met toenemende kritiek en een mogelijke parlementaire enquête.

De NSOB ontving in de zomer van 2020 meer dan 5.000 pagina’s aan verslagen, situatierapporten en later ook e-mails. Journalisten die in dezelfde periode via de Wet openbaarheid van bestuur om vergelijkbare stukken vroegen, kregen die niet of pas veel later, omdat VWS naar eigen zeggen onvoldoende capaciteit had. Binnen het ministerie werd het gevoelig gevonden dat de onderzoekers eerder toegang kregen dan de media. In interne stukken staat dat VWS zelf de regie wilde houden en dat het verhaal door externe onderzoekers sterker en minder vatbaar voor kritiek zou worden.

NSOB-bestuurder Martijn van der Steen zegt achteraf dat er bij VWS wel degelijk een wens was om van de crisis te leren, maar dat ook een strategisch communicatieverhaal werd opgebouwd. Volgens hem gaf het onderzoek, dat uitsluitend vanuit VWS-perspectief was uitgevoerd, een eenzijdig beeld. Hij keert zich daarom tegen de samenvatting van voormalig topambtenaar Erik Gerritsen dat VWS topprestaties zou hebben geleverd.

Uit de stukken komt bovendien een wantrouwende houding tegenover externe controle naar voren. De Tweede Kamer werd als ‘verpolitiseerd’ omschreven en de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) als een scherprechter. Gerritsen onderschrijft die kritiek en noemt eerdere onderzoeken vooral gericht op schuld en boete. Hoogleraar Wim Voermans vindt dat zorgelijk, omdat controlerende instanties daarmee als vijandig kamp zouden zijn neergezet.

Ook de Algemene Rekenkamer spreekt van een gesloten, defensieve cultuur onder toenmalig minister Hugo de Jonge. De Rekenkamer stelde in 2021 vast dat bij 5,1 miljard euro aan coronamiddelen onvoldoende kon worden aangetoond dat het geld rechtmatig was besteed. Volgens vicepresident Ewout Irrgang bagatelliseerde De Jonge die kritiek publiekelijk. Voormalig OVV-voorzitter Jeroen Dijsselbloem herkent de defensieve reactie, onder meer na het kritische rapport over de achtergestelde positie van verpleeghuizen tijdens de eerste coronagolf.

De parlementaire enquête naar het coronabeleid loopt nog. De Jonge wordt donderdag 3 september opnieuw verhoord. Hij en VWS willen zolang de enquête duurt niet inhoudelijk reageren op de bevindingen van Nieuwsuur.